LIKISÁ, 24 Maiu 2026 (TATOLI) – Sentru Prosesamentu Kafé Leobali realiza festivál kafé ho tema “Lori Sidade ba Knua” iha Suku Leorema, Postu Administrativu Likisá, Munisípiu Likisá.
Eventu ne’e ho objetivu prinsipál rua mak : dudu dezenvolvimentu turizmu komunitáriu integradu liuhusi plantasaun kafé no kria oportunidade ekonomia foun ba komunidade iha baze.

Jerente Sentru Prosesamentu Kafé Leobali, Emanuel Lobato, hatete katak tema ne’e reprezenta vizaun ida hodi prepara komunidade ba desentralizasaun podér lokál, nune’e komunidade sira labele konsentra de’it iha kapitál Dili, maibé bele fila hodi dezenvolve sira-nia knua ou vila.
“Ita uza plantasaun kafé hodi dezenvolve turizmu komunitária no loke oportunidade ba dezenvolvimentu ekonómiku sira seluk, liuhusi promosaun produtu hortikultura, florikultura, no pekuária,” dehan Emanuel Lobato iha Leorema.
Atuálmente, Kafé Leobali jere plantasaun ho luan ektare 6,3 no fó servisu ba ema na’in-11, ne’ebé sei aumenta tan na’in-15 iha tempu koleta nian.
Iha kestaun merkadu, produtu Kafé Leobali sirkula ona iha rai-laran no esporta mós ba nasaun neen hanesan Indonézia, Malázia, Singapura, Portugál, Nova Zelándia, no Kanadá. Ba tinan ne’e, Leobali planea atu komesa esporta produtu kafé nian ba Xina liuhusi kooperasaun ho Embaixada Xina iha Timor-Leste.
Atu simu vizitante sira, Leobali mós fasilita ona home stay ho presu dolar $25 ba kalan-ida, inklui matabixu, hodi oferese esperiénsia ba vizitante sira hodi hemu kafé besik iha nia hun.
Maske sirkulasaun negósiu la’o di’ak, Emanuel rekoñese katak dezafiu boot liu mak kestaun rekursu umanu, tanba komunidade barak seidauk iha koñesimentu di’ak kona-ba implementasaun turizmu komunitáriu integradu. Sira presiza formasaun no sosializasaun liután husi parte relevante sira.
Iha fatin hanesan, Ministru Agrikultura, Pekuária, Floresta no Peska (MAPPF), Marcos da Cruz, fó apresiasaun boot ba inisiativa ne’e no subliña katak kafé sai ona nu’udar identidade nasionál Timor-Leste nian.
“Setór kafé iha papel importante tebes ba ekonomia familiár. Governu iha obrigasaun atu kontinua dudu aumentu produsaun no halo reflorestamentu liuhusi kuda fali ai-mahon hodi proteje plantasaun kafe sira,” dehan Ministru MAPPF.
Atividade ne’e hala’o liuhusi parseria hamutuk ho Prezidente Repúblika, MAPPF, SEKOOP, Sentru Formasaun Tibar, no autoridade lokál sira. Ba oin, Leobali planeia atu transforma festival ne’e sai eventu anuál (tinan-tinan) no sei realiza fali eventu Leobali Inter Treinamentu Turizmu iha fulan-Agostu oin mai.
Notisia relevante:CCT esporta ona kafé tonelada 1.600 bá nasaun lima
Jornalista: Francisco Sony
Editór: Florencio Miranda Ximenes





