DILI, 22 Janeiru 2026 (TATOLI) – Eis Primeiru-Ministru Korea Súl, Han Duck-soo hetan kondenasaun tinan 23 iha prizaun iha loron-kuarta ne’e tanba hala’o papél xave iha insurreisaun ida hodi apoia eis-Prezidente Yoon Suk Yeol nia impozisaun badak ba lei marsiál.
Tribunál Distritál Sentrál Seul nian fó-sai sentensa iha desizaun dahuluk ne’ebé konfirma deklarasaun lei marsiál iha loron 3 fulan-Dezembru tinan 2024, no asaun sira ne’ebé tuir mai, konstitui insurreisaun ida.
Kastigu ne’e todan liu duké tinan 15 ne’ebé maka ekipa advogadu espesiál Cho Eun-suk nian buka iha akuzasaun sira ne’ebé inklui fó apoiu ba líder insurreisaun nian, hala’o papél xave iha insurreisaun ida no komete juramentu falsu.
Juis Lee Jin-gwan, juis prezidente, haruka atu tau Han iha komarka, hodi fó hanoin katak nia bele estraga evidénsia sira.
Tribunál hatete katak eis-primeiru-ministru hola parte iha insurreisaun hodi propoin atu Yoon konvoka reuniaun ida Gabinete nian molok deklara dekretu.
Han la hato’o nia opozisaun ba deklarasaun durante reuniaun Gabinete nian no parese enkoraja ona Ministru Interiór iha tempu ne’ebá, Lee Sang-min, atu ezekuta orden sira Yoon nian hodi hakotu enerjia no bee ba mídia sira ne’ebé krítiku ba administrasaun, haktuir.
“Arguidu iha devér hanesan primeiru-ministru ne’ebé indiretamente fó lejitimidade demokrátiku no responsabilidade ba nia hodi tuir Konstituisaun no lei sira no halo esforsu tomak hodi realiza no defende Konstituisaun,” juís hatete durante audiénsia kondenasaun nian, ne’ebé transmiti diretu hosi televizaun.
“Maske nune’e, nia neglijénsia devér no Tribunál mós konsidera Han kulpadu tanba asina proklamasaun revizaun ida hafoin dekretu ne’e hasai iha tentativa atu hasa’e nia lejitimidade, soe tiha no bosok ho juramentu iha Tribunál Konstitusionál.
Eis-primeiru-ministru nega ona alegasaun sira, hodi hatete katak nia laiha koñesimentu anteriór kona-ba planu sira lei marsiál nian aleinde deklarasaun ne’e rasik no nunka konkorda ho ida-ne’e ka ajuda ida-ne’e.
Desizaun ne’e hein katak sei iha implikasaun ba Yoon nia julgamentu rasik kona-ba akuzasaun sira katak nia lori ba insurreisaun liuhosi dekretu lei marsiál.
Julgamentu ne’e konklui iha semana kotuk, ho ekipa advogadu espesiál nian ne’ebé ezije penademorte, no akordaun sei fó-sai iha loron 19 fulan-Fevereiru.
Tuir Konstituisaun, insurreisaun ida define hanesan hahalok ida ne’ebé ho objetivu atu hasai autoridade estadu nian hosi parte ka nasaun tomak ka organiza revolta ida ho objetivu atu subverte Konstituisaun.
Han maka membru dahuluk hosi Gabinete Yoon nian ne’ebé hetan kondenasaun tanba dekretu lei marsiál, ne’ebé hasai hafoin oras neen hafoin votasaun hosi Asembleia Nasionál.
Tribunál mós konsidera Han kulpadu tanba asina proklamasaun revizaun ida hafoin dekretu ne’e hasai iha tentativa atu hasa’e nia lejitimidade, soe tiha no bosok ho juramentu iha Tribunál Konstitusionál.
Eis-primeiru-ministru nega ona alegasaun sira, hodi hatete katak nia laiha koñesimentu anteriór kona-ba planu sira lei marsiál nian aleinde deklarasaun ne’e rasik no nunka konkorda ho ida-ne’e ka ajuda ida-ne’e.
Desizaun ne’e hein katak sei iha implikasaun ba Yoon nia julgamentu rasik tanba akuza katak nia lidera insurreisaun ida liuhosi dekretu lei marsiál.
Julgamentu ne’e konklui iha semana kotuk, ho ekipa advogadu espesiál nian ne’ebé ezije pena de morte, no akordaun sei fó sai iha loron 19 fulan-Fevereiru.
Tuir Konstituisaun, insurreisaun ida define hanesan hahalok ida ne’ebé ho objetivu atu hasai autoridade estadu nian hosi parte ka nasaun tomak ka organiza revolta ida ho objetivu atu subverte Konstituisaun.
Juis Lee hatete katak Yoon nia “insurreisaun” hanesan “auto-golpe.”
“Maske iha prosesu insurreisaun loron 3 fulan-Dezembru nian, laiha ema mate no aktu insurreisaun ne’e rasik remata iha oras balun nia laran, ida-ne’e rezulta hosi korajen hosi ema sira ne’ebé hasoru tropa armada sira lei marsiál nian ho liman-mamuk no defende Asembleia Nasionál,” nia hatete, hodi refere ba bainhira ema sira halai ba resintu parlamentár hodi trava tropa sira ne’ebé haruka ona atu hapara deputadu sira husi vota kontra dekretu.
Han hanesan eis-primeiru-ministru dahuluk ne’ebé hetan kaer iha tribunál.
La’ós arguidu hotu-hotu hetan detensaun hafoin simu pena prizaun durante julgamentu iha primeira instánsia, tanba akordaun ne’e bele halo rekursu ba tribunál rekursu no depois ba Supremu Tribunál.
Bainhira husu sé nia iha komentáriu ruma molok tribunál deside kona-ba nia kapturasaun, Han hatán, “Ha’u sei halo tuir ita-boot nia desizaun ho haraik-an.”
Hafoin desizaun, Han hetan transferénsia ba Sentru Detensaun Seul nian iha Uiwang, iha súl Seul nian, iha ne’ebé eis-Prezidente Yoon mós hetan detensaun dezde fulan-Jullu liubá.
