DILI, 26 abríl 2022 (TATOLI)—Parlamentu Nasionál hasai ona imunidade ba Deputadu, António da Conceição ‘Kalohan’, hodi hatán ba iha Tribunál Distritál Dili (TDD) nu’udar arguidu iha 29 setembru tinan ne’e ba kazu daruak, ne’ebé deskonfia envolve durante asume kargu hanesan Ministru Komérsiu Indústria no Ambiente (MCIA) iha governasaun liu ba.
Prezidente Parlamentu Nasionál, Aniceto Longinhos Guterres Lopes, haktuir tuir ofisiu TDD nian antes ne’e julgamentu ba Deputadu Kalohan hala’o iha loron 10 marsu 2022 foin daudaun ne’e maibé adia fila-fali julgamentu ho razaun juis prosesu ba tuir tiha kursu iha Portugál durante fulan neen, nune’e marka fali julgamentu 29 setembru 2022.
Tanba ne’e, meza adianta kedas iha plenária prozede levantamentu ba imunidade maibé meza mós sei adianta kedas iha karta ida envia ba TDD no Ministériu Públiku (MP) oinsá atu ezije prosesu kualker ba Deputadu bele substitui nomea fila-fali juis seluk hodi aselera prosesu refere.
“Prosesu votasaun ho sekretu hasai imunidade Deputadu Kalohan ne’e partisipa hosi deputadu prezente na’in-58 ho rezultadu votasaun a-favór-49, kontra haat, abstensaun haat, branku 0 no nulu ida. Hosi rezultadu votasaun ne’e, meza deklara suspende mandatu Deputadu António da Conceição apenas partisipa iha ámbitu prosesu julgamentu sira-ne’ebé la’o iha Tribunál,” Prezidente Parlamentu Nasionál ne’e deklara liuhosi plenária, tersa ne’e.
Bibán ne’e, Deputadu António da Conceição, agradese ba levantamentu ne’ebé Parlamentu hasai no prontu koopera atu ba hatán hodi klarifika iha Tribunál.
“Ohin, Parlamentu Nasionál halo levantamentu imunidade ba kazu ida-ne’ebé Tribunál haruka mai kle’ur ona, altura kuandu ha’u mós tuir hela julgamentu iha Tribunál liga ba ha’u-nia funsaun hanesan mós Ministru Komérsiu Indústria, naton ne’e ho kazu diferensa ho id- ne’ebé agora tuir hela julgamentu ba ekipamentu indústria. Agora ida-ne’e ligadu ba masin Atabae ne’ebé iha akuzasaun bolu ha’u halo atividade ida-ne’e iha objetivu partisipasaun ekonomika fó ba kompañia mai hosi partidu hanesan, nune’e ho imunidade ne’e prontu koopera atu bele ba hatán tanba prosesu ne’e la’o kle’ur ona hodi bele hetan justisa loloos,” nia dehan.
Entertantu, António da Conceição, daudaun ne’e iha kazu rua mak rejista iha TDD, tanba daudaun ne’e mós sai mós arguidu kazu sosa ekipamentu indústria ne’ebé nia prosesu la’o hela iha TDD daudaun rona ona arguidu no sasin balun seidauk iha desizaun finál.
Tanba deskonfia envolve durante asume kargu hanesan Ministru Komérsiu Indústria no Ambiente (MCIA) iha tinan 2014.
Prosesu ne’e rejista ho númeru NUC 0075/17PGGCC, MP redús akuzasaun ho husu julgamentu iha intervensaun Tribunál koletivu, tuir artigu 236 no 14 hosi kódigu prosesu penál (KPP) hodi notifika arguidu/a na’in-lima (5) ho inisiál ADC, JIB, GPSC nu’udar kargu xefia iha Ministériu Komérsiu Indústria no Ambiente (MCIA), PMCSV nu’udar diretór hosi kompañia privada ida no arguidu Antonio “Kalohan” nu’udar eis-Ministru MCIA.
Faktu ne’ebé arrola hosi Ministériu Publiku (MP) katak iha tinan 2014, MCIA iha osan atu sosa ekipamentu diversu hosi orsamentu kapitál menór ho montante globál $200,000.00.
Hafoin ne’e, MCIA loke konkursu públiku kompañia Kninuk Star Unipessoal Lda, sai vensedór hodi asina kontratu ho MCIA ho montante globál $191,000.00, ne’ebé ikus mai Tezouru Ministériu Finansa halo pagamentu ho montante refere ba kompañia.
Maske iha realidade ekipamentu laboratóriu indústria sira refere, kompañia foin fornese mai iha MCIA, iha fevereiru 2015, fulan-rua depois halo tiha pagamentu. Maske nune’e, ekipamentu sira kompañia hatama la kompletu to’o novembru 2015, hodi prejudika ekipamentu sira balun labele funsiona no la utiliza to’o agora, hodi hamosu prejuizu ba Estadu Timor-Leste ho valór $143,500.00.
MP akuza arguidu/a sira ho krime pekulatu ne‘ebé previstu no punidu hosi art. 295 n° 1, krime partisipasaun ekonomia iha negósiu no administrasaun danoza, ne’ebé previstu no punidu hosi art. 299 n°. 2, no art. 274 n°. 2, krime burla agravadu, falsifikasaun dokumentu, ne’ebé previstu no punidu hosi art. 266 no 267 n°. 1, art. 274 n° 2 no art. 303, hotu-hotu hosi kódigu penál Timor-Leste.
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes




