DILI, 26 Juñu 2025 (TATOLI)–UN Women no Sekretaria Estadu ba Igualdade (SEI) koopera ho Komisaun Ekonómiku no Sosiál Nasaun Unida ba Ázia no Pasífiku (ESCAP), Kinta ne’e, hala’o workshop Kick off konsultasaun nasionál kona-ba valorizasaun no investimentu iha kuidadu no serbisu doméstiku.
Reprezentante UN Woman iha Timor-Leste, Amy Nishtha Satyam, hateten, iha mundu tomak no Timor-Leste, serbisu kuidadu labarik, kuidadu ba katuas-ferik sira, kuidadu saúde, no serbisu doméstiku nafatin invizível no subvalorizadu.
“Feto barak maka halo migrasaun ba rai-li’ur nu’udar traballadór doméstiku hodi sustenta sira-nia família. Enkuantu sira-nia osan ne’ebé haruka mai maka vitál, sira mai ho kustu ne’ebé naruk tanba separasaun família, saláriu ki’ik, kondisaun prekária, no risku abuzu, ne’ebé sistema kuidadu sira la formaliza ka hetan apoiu, risku sira tráfiku, serbisu forsadu, no violénsia bazeia ba jéneru mós aumenta, liuliu iha komunidade ne’ebé vulnerável,” Nishtha Satyam hateten iha Otél Novo Turismo, Bidau-Lecidere.
Notísia relevante : SEI prioriza haree rejime jurídiku traballu doméstiku iha loron 120
Nia dehan, globalmente, feto sira hala’o serbisu kuidadu ne’ebé la selu dala 2,5 to’o 2,8 liu duké mane sira, se jere serbisu ida-ne’e sei reprezenta liu fali 9% husi Produtu Internu Brutu (PIB) mundiál ne’ebé la hetan rekoñesimentu husi foti desizaun ekonómiku no polítika.
“Dezekilíbriu ida-ne’e perpetua dezigualdade jéneru, ne’ebé limita feto sira-nia asesu ba edukasaun no serbisu di’ak no dudu ema barak ba knaar kuidadu serbisu tanba dalabarak lahó protesaun ka direitu sira. Iha Timor-Leste, dinámika ne’e vizível,” nia tenik.
Nishtha Satyam dehan, ida-ne’e la’ós de’it kestaun jéneru maibé oportunidade dezenvolvimentu nasionál ida.
“Konvidadu distintu sira mai hakat liu diskusaun no asaun. Mai ita harii sistema atendimentu inkluzivu, prioritiza adosaun no implementasaun lei traballadór doméstiku hodi proteje traballadór kuidadu sira no aloka investimentu públiku sustentável. Rekoñese no proteje traballadór kuidadu, no trata kuidadu nu’udar pilár sentrál ba justisa, kresimentu, no moris di’ak nasionál,” nia konvida.
UN Women iha kompromisu tomak atu serbisu hamutuk ho Governu Timor-Leste liuhusi SEI, Sekretaria Estadu Formasaun Profisionál no Empregu (SEFOPE), no iha parseria ho WWCTL, Oxfam, ne’ebé aliadu internasionál no rejionál sira hodi avansa ekonomia kuidadu ba sosiedade ne’ebé justu no hanesan.
Iha fatin hanesan, Sekretaria Estadu Igualdade, Elvina Sousa Carvalho, hateten, atividade ne’e ho objetivu atu hametin diálogu nasionál kona-ba ekonomia iha Timor-Leste.
Workshop ne’e realiza husi SEI, ESCAP iha Bangkok no UN Women in Timor-Leste hodi halibur reprezentante Governu, sosiedade sivíl, parseiru dezenvolvimentu no setór privadu hodi fahe kompriensaun kona-ba ekonomia kuidadu kona-ba prioridade dezenvolvimentu nasionál.
“Ita presiza perspetiva ekonomista no sosiedade sivíl atu rekoñese no investe iha ekonomia, Governu sei fó prioridade ba investimentu ekonomia hodi aselera direitu umanu ba ema hotu,’’ nia katak.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editora : Julia Chatarina




