DILI, 09 Juñu 2026 (TATOLI)—Governu liuhusi Sekretaria Estadu Igualdade (SEI) hamutuk ho parseria Asian Development Bank (ADB), Tersa ne’e, iha Otél Palm Spring Fatuhada, Dili, realiza programa lideransa feto Asosiasaun Nasaun Sudeste Aziátiku (ASEAN-sigla ingleza) ba tinan 2026.
“Ohin Sekretaria Estadu Ingualdade servisu hamutuk ho ADB atu organiza ASEAN Womens Liders, ne’ebé ho nia intensaun atu lori hamutuk diretór jerál, liña ministeriál sira, líder feto sira husi munisípiu. Atividade ohin ne’e espesiál liubá maluk feto sira-ne’ebé iha pozisaun lideransa. Sira mai ne’e atu inspira malu fahe esperiénsia no hetan matéria kona-ba lideransa no jestaun,” Sekretaria Estadu Igualdade, Elvina de Sousa Carvalho hateten ba jornalista sira.
Nia dehan, programa ne’e tipu hanesan formasaun oinsá peritu sira husi internasionál mai fahe sira-nia esperiénsia kona-ba oinsá sai lideransa feto ne’ebé di’ak.
“Ida-ne’e hanesan forum ida ka plataforma ida importante atu hakbiit feto sira-nia esperiénsia, nune’e ha’u hakarak apresia ba parseiru dezenvolvimentu sira-ne’ebé durante servisu hamutuk ho ami liuliu ADB,” nia dehan.
Nia esplika, tuir dadus ne’ebé SEI rejista kona-ba lideransa feto, iha Timor-Leste hatudu progresu di’ak tebes tanba feto barak mak daudaun ne’e okupa pozisaun iha diretór jerál, nasionál no rejionál.
“Progresu di’ak tebes. Ita-nia feto maluk barak mak okupa pozisaun iha ministériu sira no iha instituisaun sira, ami sei servisu maka’as atu garante feto nia direitu hanesan ho mane sira,” nia tenik.
Iha fatin hanesan, Diretora Apoia Organizasaun Naun Governamentál no Organizasaun Komunitaria Munisípiu Aileu, Vitória Mesquita do Rego sente orgullu bele partisipa iha atividade ne’ebé realiza husi Governu no parseiru dezenvolvimentu hanesan ADB oinsá bele hakle’an sira-nia kapasidade oinsá sai lideransa feto ne’ebé di’ak.
“Partisipa iha atividade ida-ne’e ha’u sente orgullu tebes tanba husi servisu SEI nian bele aliña ona ami feto lubuk ida-ne’ebé bele kapasita ami-nia kapasidade liuliu iha Programa Lideransa Feto ASEAN,” nia hateten.
Tuir nia, programa ne’ebé halibur lideransa feto hotu ne’e meiu ida mós oinsá prepara rekursu feto atu hasoru desentralizasaun podér lokál ne’ebé sei realiza iha tempu besik.
Iha sorin seluk, reprezentante husi ADB, Michael J. Walsh, hateten programa ne’ebé realiza espesiál ba nasaun hotu ne’ebé ADB nia membru inklui Timor-Leste.
“Ida-ne’e relasiona ho enkuadramentu feto nian katak ami haree nesesidade importante oinsá atu empodera feto sira liuliu oinsá halo dezenvolvimentu ba sira-nia an rasik no kontribui ba nasaun,” nia informa
Nia dehan, ADB kontente bele servisu hamutuk ho SEI hodi realiza programa referidu.
“Programa ida-ne’e finansia husi ADB nia teknikál asisténsia no ida-ne’e rejionál nian. Programa ne’e formadór ka peritu sira-ne’ebé mai fahe sira-nia esperiénsia ne’e husi ADB nia ema balun husi Manila (Filipina) no balun treinadór konsultór internasionál ne’ebé durante ne’e suporta ami-nia programa iha nasaun seluk. Ida-ne’e eventu ba dala-12 iha Timor-Leste,” nia konklui.
Promosaun igualdade jéneru
Iha fatin hanesan, Sekretáriu Estadu Igualdade, Elvina Sousa Carvalho, hateten Sekretaria Estadu Igualdade kontinua halo advokasia ba liña ministeriál sira atu tau osan ba polítika promosaun igualdade jéneru iha Timor-Leste.
“SEI kontinua halo advokasia ba liña ministeriál sira atu osan ba kompromisu jéneru sira ne’ebé mak ita iha, pur ezemplu hanesan polítika deklarasaun Maubessi, rekomendasaun CEDO, Planu Asaun Nasionál Feto, Feto Paz no Siguransa, Planu Asaun Nasionál Violénsia Bazeia ba Jéneru no seluk tan,” Sekretáriu Estadu Igualdade Elvina Sousa Carvalho dehab ba Jornalista sira iha Salaun Palm Spring Hotel, Fatuhada, Kuarta ne’e.
Nia dehan polítika sira ne’e la’ós Sekretaria Estadu Igualdade de’it maibé implementadora sira mak liña ministeriál no Sekretaria Estadu Igualdade ho nia ekipa halo observasaun.
“Tanba ne’e mak SEI halo advokasia para liña ministeriál sira tau osan iha programa sira-ne’e para operasionaliza ita-nia planu sira no ami nia ekipa halo monitorizasaun no halo akompañamentu ne’ebé mak kle’an no besik ba iha implementasaun husi programa sira no mós atribuisaun osan sira-ne’e,” nia dehan.
Elvina esplika iha esperiénsia balun ne’ebé mak akontese iha tinan hirak liubá maibé iha mandantu Governu ida-ne’e seidauk Sekretaria Estadu Igualdade sei haree.
“Iha esperiénsia balun ne’ebé iha pasadu liña ministériu balun uza fali ida-ne’e hodi sosa karreta maibé iha mandatu ida-ne’e ha’u seidauk haree,” nia klarifika.
Jornalista: Osória Marques
Editór: Xisto Freitas da Piedade




