DILI, 06 setembru 2021 (TATOLI)—Defeza hosi rekerente Sebastião da Silva, ne’ebé antes ne’e hetan despezu administrativu, ba konstrusaun edifísiu foun kuartél jerál komandu Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), iha Caicoli, munisípiu Dili, hatama ona petisaun inisiál ba Tribunál Distritál Dili (TDD).
“Ami hatama ona petisaun inisiál iha 16 agostu hodi halo fila-fali julgamentu normál, tuir-mai atu deside loloos rai ne’e na’in komunidade ka Estadu,” Advogadu Privadu, Olivio Barros, hateten ba jornalista Agência Tatoli via WhatsApp, segunda ne’e.
Notísia relevante:Rekerente sobu lutu iha rai konstrusaun edifísiu PNTL
Kona-bá prezuiju ne’ebé rekerente hetan hanesan ai-horis, uma, moru ne’ebé suru sai ona, parte defeza sei hatama mós asaun pr insipál hodi husu indemizasaun sivíl.
Advogadu ne’e kontinua hein bainhira mak TDD notifika hodi marka loron julgamentu, tanba agora sei iha feriadu judisiáriu.
Tuir prosesuál sivíl, Tribunál sei notifika mós parte rekeridu (Estadu) atu hato’o kontestasaun durante prazu loron 30, sura hosi loron ne’ebé simu notifikasaun.
Antes ne’e Ministru Justisa (MJ), Manuel Cárceres da Costa, hateten hein notifikasaun hosi TDD, kona-bá desizaun ba providénsia kautelár ba rai konstrusaun edifísiu foun kuartél PNTL.
Ministru mós seida’uk simu notifikasaun ruma hosi Tribunál, hodi pronunsia no ida-ne’e providénsia kautelár de’it, maibé rekerente tenke hatama fila-fali petisaun inisiál, nune’e rekeridu hetan notifikasaun.
Despezu administrativu ne’ebé la’o, ministru mak asina tanba ne’e prontu responde ho evidénsia-sira no normalmente ba iha Ministériu Públiku (MP) mak sei reprezenta Estadu, hodi defende iha Tribunál no providénsia kautelár normál la prezudika konstrusaun edifísiu PNTL.
Iha 05 agostu, TDD hala’o julgamentu ba prosesu providénsia kautelár ba restituisaun pose ne’ebé reklama hosi parte rekerente, Sebastião da Silva hasoru rekeridu (Estadu), relasiona ho despeju administrativu ba konstrusaun edifísiu foun kuartel jerál PNTL.
Rekerimentu ba prosesu ne’e sivíl, halo hosi parte rekerente (vítima) liuhosi Rede ba Rai nia advogadu privadu hanesan Júlio da Silva, Olívio Barros no Titio Maria dos Reis, kontra desizaun rekeridu (Estadu) Ministériu Justisa (MJ), hosi Diresaun Nasionál Terras no Propriedade (DNTP) no Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL).
Tanba iha 25 juñu tinan ne’e, halo despezu administrativu ho forsa hodi suru uluk parsela rai maizumenus ho medida luan metru ualu no naruk metru 45 ne’ebé pertense ba Sebastião da Silva, lokaliza iha aldeia 01 suku Caicoli, munisípiu Dili, ne’ebé tuir planu área refere tama mós iha konstrusaun ba alargamentu edifísiu foun PNTL.
Rai ne’ebé hetan suru antes ne’e iha moru, uma, ai-horis hetan ona lutu ho kalén hale’u.
Iha rekerimentu, parte rekerente mós aprezenta prova ba Tribunál rai ne’ebé utiliza hanesan eransa okupa desde 1922 to’o agora hetan ona sertifikadu rejistu.
Iha providénsia kautelár ne’e sei haree uluk ba aktu DNTP ho PNTL iha violasaun ka la’e ne’ebé halo despezu no iha asaun prinsipál mak parte advogadu-sira mós sei hatama petisaun inisiál.
Julgamentu providénsia kautelár ba restituisaun pose provizóriu parte rekerente rejista prosesu iha Tribunál iha 23/07/21 no iha 05/08/21 ne’e halo audénsia hakarak husu ba iha tribunál hodi hetan justisa ne’ebé justu.
Tanba terras propriedade atu hadau ona pose ne’ebé rekerente iha nune’e husu Tribunál atu entrega fila-fali.
Liu hosi prosesu julgamentu ne’e, laiha prezensa hosi parte rekeridu, tanba Tribunál konvense katak prova sufisiente hodi dekreta, nune’e rona de’it sasin sira ne’ebé arroladu hosi parte rekerente.
Nune’e iha 06 agostu, TDD liu hosi desizaun ba prosesu providénsia kautelár restitui fila-fali pose rai provizóriu ba rekerente, Sebastião da Silva, ne’ebé antes ne’e hetan despezu.
Iha razaun fundamentu desizaun Tribunál nian tanba asaun ba kritéria providénsia kautelár prienxe duni elementu tolu hanesan, primeiru rekerente iha pose uza hela rai ne’ebé ho dokumentu komprovativu.
Segundu asaun ne’ebé Estadu atu foti obriga ho forsa la’ós ho konsientimentu hosi rekerente no eziste hanesan ho violentu ruma ba halo despezu laiha informasaun antes ho derrepente.
Terseiru testamuña sira ne’ebé rekerente aprezenta, Tribunál haree informasaun hatudu kriteria tolu prienxe duni, tanba rekerente hela kleur durante utiliza rai hodi halo uma no kuda ai-horis.
Nune’e Tribunál deside dekreta restitui pose provizóriu ba rekerente hodi fó fila-fali rai ne’ebé Estadu foti.
Hosi desizaun ne’e ba asaun providénsia kautelár ne’ebé parte rekerente hato’o tanba rekeridu (Estadu) foti rai ho obriga, nune’e ho desizaun Tribunál asaun rekeridu nian laloos.
Iha 12 agostu, Tribunál marka loron hodi restitui fila ona pose rai provizóriu ba rekerente no rekerente rasik sobu ona kalen ne’ebé antes ne’e despezu halo haleu lutu.
Jornalista: Nelson de Sousa
Editór: Cipriano Colo




