DILI, 05 dezembru 2022 (TATOLI)—Xefe Suku Bemori, Cristalina Pereira Soares de Oliveira, informa nia parte submete ona dadus benefisiáriu subsídiu fim do ano $200 ba uma kain hamutuk 1.076 ba administradór postu administrativu Nain Feto, no submeter ona ba Ministériu Administrasaun Estatál (MAE, sigla portugés) hodi simu subsídiu $200 iha tempu badak.
“Ha’u hanoin ba suku Bemori, totál benefisiáriu ne’ebé atu simu subsídiu hamutuk 1.076 ne’ebé mai hosi aldeia hitu (7). Dadús sira-ne’e, iha agostu nia laran, ami submete ona ba iha postu administrativu Nain Feto, tanba hosi ne’ebá haruka tun mai, entaun ami suku hitu (7) ne’e direta hatama hotu ona, hosi postu ba ona munisípiu,” Cristalina Pereira Soares hateten ba Agência Tatoli iha nia kna’ar fatin, sede suku Bemori, segunda ne’e.
Iha prosesu atu halo atribuisaun subsídiu $200 ne’e, nia parte hala’o ona sorumutu entre konsellu suku sira hodi ko’alia kona-ba pagamentu subsídiu ne’ebé sei hala’o iha loron 07 fulan-dezembru tinan 2022.
“Subsídiu $200, ami rona informasaun depois ami mós ba enkontru ona iha Ministériu Solidariedade Sosiál no Inkluzaun (MSSI), ne’ebé ba postu administrativu Nain Feto, suku Bemori nian hosi postu hateten ami prepara ona, ne’ebé tersa (06/12) aban, sira lori lista mai ami sei simu, nune’e aban ami ba foti osan no kuarta distribui ona osan ba komunidade kada aldeia,” Cristalina hatutan.
Kontinuasaun hosi enkontru refere mak sei apela ba komunidade suku Bemori hodi prepara-an atu simu subsídiu fim do ano $200 ba uma kain.
“Programa kona-ba subsídiu $200 ne’ebé durante ne’e ami rona, ohin hato’o ona ba xefe aldeia sira para bele hato’o ba komunidade, nune’e komunidade bele prepara sira-nia dokumentu ba regra sira-ne’ebé mak hanesan uluk no agora,” nia dehan.
Autoridade Lokál ne’e mós aumenta, tuir enkontru ne’ebé hala’o ona ho Ministériu Solidariedade Sosiál no Inkluzaun katak labarik ho tinan 5 sira labele simu subsídiu refere no funsionáriu ho saláriu $5.000 ba leten mós laiha direitu atu simu.
“Uluk hateten oan tinan lima (5) bele simu maibé agora laiha. Aleinde ne’e, karik inan-aman iha li’ur sira laiha direitu simu no oan tinan lima (5) sira laiha direitu simu, só oan tinan 17 mak iha direitu atu simu. Depois ba funsionáriu ne’ebé ho nia saláriu $499 nia bele simu maibé $5.000 ba leten nia labele simu subsídiu ne’e,” nia dehan.
Mekanizmu ne’ebé autóridade lokál suku Bemori ne’e halo, iha prosesu distribuisaun garantia duni katak komunidade ho saláriu boot labele simu mak halo karta deklarasaun ne’ebé sei monitóriza hosi Komisaun Antí Korrupsaun (CAC, sigla portugés).
“Ninia mekanizmu tanba mai iha ne’ebá iha surat ida sira tenke deklara, hanesan funsionáriu nia hatene hela nia iha saláriu $5.000 nia simu de’it, depois audit mai hosi Komisaun Antí Korrupsaun (CAC, siglá-portugés) sei tun mai hatene. Tanba, CAC agora la’ós hanesan uluk buat hotu-hotu agora canggih, ne’ebé nia bele simu maibé depois audit mak sei ba tuir nia,” Xefe suku ne’e hateten.
Nune’e, nia garantia katak ninia komunidade iha suku Bemori ho saláriu ne’ebé boot sei la simu distribuisaun subsídiu nian, ne’ebé hateten ba ema ho saláriu menus hosi $5.000 mak bele simu.
“Ha’u hanoin sira (Komunidade) hatene tiha ona no tinan kotuk barak mak la simu, barak simu tiha ona, depois mai entrega no ba hatama fali iha banku. Ne’ebé agora ida-ne’e rigorozu tebes. Rigorozu, tanba uluk sei iha deklarasaun xefe suku bele asina para fó ba oan simu maibé agora laiha,” nia eaplika.
Nune’e, nia mós sujere ba Governu atu Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) no kompañia na’in ba loja sira mós iha autórizasaun simu subsídiu $200.
“Ba polísia sira, ha’u hatene sira mós labele simu, tanba sira-nia vensimentu $200.00 liu maibé aumenta tan ho sira-nia osan han nian $200.00 liu, sira mós laiha direitu. Nune’e, kona-ba kompañia iha ne’ebá sira mós labele simu maibé ha’u hanoin kompañia nian iha direitu simu tanba nia mak loke loja, nia mak loke nia perusahan, nia mak selu tasa, ida ne’e nia direitu, maibé funsionáriu ne’e Governu nia direiu. Ne’ebé ida-ne’e, ha’u husu ba Governu, Polísia sira han ne’e asuntu ketak no sira-nia saláriu ne’e ketak ida nusa mak la fó ba sira mós iha direitu,” xefe suku ne’e akresenta.
Entretantu, tuir dadus ne’ebé Agência Tatoli asesu katak, uma kain iha suku Bemori hamutuk 1.076 mak sei simu subsídiu fim do ano, kompostu hosi aldeia hitu (7) hanesan aldeia Babaliurai Leste ho uma kain 208, Babaliurai Oeste 134, Bemori Centrál 210, Ailele-Hun 126, Has Laran 140, Centro 159 no My friend 99.
Jornalista : Nelia Fernandes
Editór : Cancio Ximenes





