“Ita Timor bele halo buat hotu-hotu. Ita Timor bele sai eskritór barak hanesan ema rai seluk. Maibé, ita tenke estuda bainhira ita hetan kondisaun. Ita tenke aproveita!…”
BOBONARO, 2o agostu 2023 (TATOLI)-Luís Cardoso de Jesus Noronha “Takas”, Vensedór Prémio Oceanos 2021, ho obra “O Plantador de Abobora” rekoñese, Timoroan hotu bele sai eskritór ka hakerek hanesan nia, maibé importante, aprende, estuda no lee barak, nune’e bele sai eskritór di’ak iha futuru hanesan mós ema rai seluk.
Livru romanse “O Plantador de Abobora”, ne’ebé hakerek ho ritmu poétiku, memória no trajedia, memória no epizódiu istóriku, Luís Cardoso “Takas”, haktuir kona-ba feto ida ne’ebé liu ona dékada rua hein nia ‘noivu’ iha okupasaun Indonézia iha Timor – haktuir (belun ko’alia misteriozu) istória Timor-Leste, ‘hamorin’ ona naran Timor iha mundu literatura.
Ki’ik iha matan, boot iha fuan. Cailaco oan ‘haboot’ ona Timor-Leste iha ema nia matan no fuan. “Takas” haktuir, nia moris iha família simples – la riku no matenek liu. Maibé, nia aman ne’ebé ho profisaun hanesan Enfermeiru, ‘dudu’ nia atu uza didi’ak tempu no oportunidade estuda iha eskola para aban-bainrua bele hatudu ba mundu katak Timoroan mós bele halo buat diak ida no bele hetene hakerek.
Tanba ne’e, hakerek-na’in ne’ebé moris iha loron 8 dezembru 1958 ne’e, husu ba foinsa’e timoroan sira, tantu feto no mane, atu labele soe tempu barak liubá halimar; di’ak liu estuda barak tanba xave atu estuda sai matenek mak tenke aproveita didi’ak, aprende iha eskola.
“Ita Timor bele halo buat hotu-hotu. Ita Timor bele sai eskritór barak hanesan ema rai seluk. Maibé, ita tenke estuda bainhira ita hetan kondisaun. Ita tenke aproveita! Ne’e duni, hanesan alin-oan sira ne’e ha’u senti, governu mós preokupa ba buat ne’e para aban bainrua sira bele fó sira-nia matenek fali ba sira nia rai,” Luís Cardoso ba jornalista sira hafoin akompaña Prezidente Repúblika vizita suku Leber, sábadu ne’e.
Autór husi Crónica de uma travessia (1997), Requiem para o Navegador Solitário (2007), Olhos de Coruja, Olhos de Gato Bravo (2001), a última morte do Coronel Santiago (2003), Requiem para o navegador solitário (2007), O ano em que Pigafetta completou a circum-navegação (2013), Para onde vão os gatos quando morrem (2022) hateten, senti kontenti no orgullu tanba Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, fó oportunidade ba nia hamutuk ho familia bele mai vizita rai-moris fatin; munisípiu Bobonaro.
“Hau moris iha rai Cailaco. Ha’u-nia aman hanesan enfermeiru. Ha’u sai tiha bainhira ki’ik. Ha’u la koñese tiha Cailaco ne’e. Señor prezidente mai iha ne’e, ha’u hakarak ba fali iha ne’ebá rai Bobonaro hodi hare rai nia furak oinsá,” hakerek-na’in Luis Cardoso haktuir.
Koñese Vensedór “Prémio Oceanos 2021”
Luís Cardoso de Jesus Noronha, hakerek-na’in timoroan rekoñesidu internasionalmente no manan-na’in “Prémiu Oseanu”, ida hosi prémiu literáriu respeitadu liu iha mundu luzófonu, hakerek ona livru hitu, inklui novella, kontu, no ensaiu ne’ebé tradús ba lian oioin. Iha nia obra sira, dala barak esplora tema sira hanesan funu, eziliu no luta ba independénsia.
Luís Cardoso, oan husi enfermeiru ida-ne’ebé hala’o kna’ar iha fatin barak iha Timor-Leste, moris iha postu administrativu Cailaco, munisípiu Bobonaro, tinan iha 1958.
Nia estuda iha Koléjiu misionáriu Soibada no Fuiloro no tuirmai, iha Semináriu Dare no Liseu Dr. Francisco Machado, Díli.
Nia hela iha Timor-Leste to’o de’it tinan-18, hafoin muda ba hela iha Portugál no ramata kursu lisensiatura iha silvikultura iha Institutu Superiór Agronomia Lisboa.
Notísia relevante:PR Horta kondekora eskritór Luís Cardoso ho Kolar Orden Timor-Leste
Jornalista: Sérgio da Cruz
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo




