DILI, 26 Maiu 2025 (TATOLI)—Ministru Transporte no Komunikasaun, Miguel Marques Gonçalves Manetelu, defende konstrusaun Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato, Komoro bazeia ba estudu viabilidade.
“Agora lakohi atu halo komparasaun, dezeñu ida ho dezeñu seluk, maibé buat ne’ebé IX Governu halo ne’e bazeia ba rezultadu estadu viabilidade no planu mestre, ita la ses husi buat ida. Loloos hanesan timoroan ita lalika barullu tanba dezeñu ne’e, importante mak tenke kumpre padraun seguransa aviasaun nian, hanesan preokupasaun Organizasaun Internasionál ba Aviasaun Sivíl (ICAO, sigla inglés),” Ministru Miguel Marques, hateten iha salaun MTK, Kolmera, foin lalais ne’e.
Governante ne’e haktuir, bainhira nia simu pose iha loron 01 Jullu 2023 no tama serbisu iha loron 03 Jullu, iha dokumentu kontratu rua iha meza, ida kontratu ho Waskita Karya tanba konkursu públiku halo ona no kontratu ida ho Amythas project maneger, ne’ebé Governu anteriór asina akordu ho empreza rua ne’e.
“Ha’u iha de’it dokumentu rua ne’e no dokumentu rua seluk hanesan planu mestre no estudu viabilidade. Planu mestre ne’e V Governu altura ne’ebá husi apoiu International Finance Corporation (IFC) sira halo estadu viabilidade maibé depoiz prosesu elaborasaun planu mestre ne’e to’o 2019 foin konklui. Maibé depoiz Governu interiór ho apoiu husi Banku Dezenvolvimentu Aziátiku (ADB) nian kontrata fali empreza Nippon Koei iha tinan 2021 no halo revizaun ba rezultadu estadu viabilidade ne’ebé mak halo husi IFC termina 2019,” nia relata.
Ministru dehan, dezeñu Aeroportu ne’ebé públiku tau iha rede sosiál hodi halo komparasaun ho dezeñu atuál ne’e loloos laiha.
“Atu dehan de’it katak dezeñu ba Aeroportu ne’e laiha, konseitu dezeñu ne’ebé mak públiku leno hatudu dehan dezeñu ida-ne’e mak di’ak liu no kompletu, atu dehan de’it katak ida-ne’e mós la’ós VIII Governu mak halo, maibé ne’e empreza Xina Sanhay mak halo konseitu nia dezeñu no aprezenta iha tinan 2016, ne’ebé pergunta ida dehan dezeñu uluk no agora ne’e dezeñu laiha,” nia klarifika.
Notisia relvante : Timor-Leste marka inísiu foun ba dezenvolvimentu Aeroportu Internasionál iha 20 Maiu
Ministru esplika, iha dokumentu planu mestre no estudu viabilidade ne’e nia rekomendasaun sira iha kompletu kona-ba torre, tanke mina, fatin bombeiru, no seluk tan ne’ebé públiku kestiona.
“Komentáriu tekniku husi rede sosiál ne’e mellora dezeñu serbisu sira tanba Waskita Karya manán kontratu ho modalidade Design Bill, ne’ebé dezeñu detalladu laiha ho lansamentu foin lalais ne’e mak atu prepare dezeñu detallu ne’e. Hahú husi ne’ebá foin halo DED, ne’ebé kada faze ba dezeñu ne’e ita halo korresaun, ida-ne’e mak vantajen husi DED,” nia tenik.
Biban ne’e, Ministru husu públiku labele halo espekulasaun, maski maihusi partidu la hanesan maibé tenke hamutuk hodi haree buat ne’ebé di’ak bele kontinua.
“Dezeñu ne’ebé ita lansa la’ós ita mak halo, maibé JICA mak halo no sira aprezenta mai ita atu hadi’a mak lansa. Kona-ba preokupasaun torre labele iha laran, tenke tau iha li’ur ne’e realidade iha aeroportu ne’e torre serve atu monitoriza aviaun tun no sa’e. Agora dehan muda ne’e atu tau iha ne’ebé, tau kotuk fali ka, nia tenke tau klaran para monitoriza aviaun. Ida-ne’e bazeia ba estudu viabilidade,” nia hato’o.
Bazeia ba rezultadu estudu viabilidade, to’o tinan 2054 pasajeiru tinan-ida tama iha Timor ne’e hamutuk millaun 1,2, haree ba aviaun Aero Dili no Citilink nia oráriu semo, maibé realidade ohin loron parrajen tama loron ida másimu 400, entaun fulan-ida 12.000.
“Terminál ne’ebé agora iha konseitu ne’e bele akomoda pasajeiru millaun 1,2 iha tinan 2054, no konstrusaun aeroportu ne’e fahe ba faze tolu. Faze dahuluk mak agora lansa ona ne’e, faze tuir mai pista ne’e 2.500 no faze ikus pista ne’e ba 3.000 ne’ebé loron ida Governu seluk pasajeiru ne’e aumenta bele avansa ba rekomendasaun tuir estadu viabilidade, tanba ita la’ós naran tuur halo aeroportu sein halo estadu viabilidade,” nia subliña.
Jornalista : Arminda Fonseca
Editora : Julia Chatarina
