DILI, 06 Marsu 2026 (TATOLI)—Diretór Nasionál Ensinu Sekundáriu Jerál Ministériu Edukasaun (ME), Benjamin Fernandes informa Ministra Edukasaun (ME) aprova ona orsamentu konsesaun eskolár no submete ona ba Ministériu Finansa sentrál nian ne’ebé iha Marsu nia rohan bele tama ona iha eskola idaidak nia konta bankária.
“Ami simu hotu ona relatóriu mak ami prosesa ona orsamentu no iha Marsu nia rohan tama ona, nune’e kada dirijente eskola bele halo atividade preparasaun ba ezame pasajen eskola,” nia dehan ba jornalista sira iha nia kna’ar fatin, Vila Verde, Dili, Sesta ne’e.
Nia dehan, ba eskola sekundária privada sira hein relatóriu hosi kada eskola sira. Kuandu loos ona mak foin kada dirijente eskola mai hodi asina akordu, enkuantu eskola katólika iha nia orsamentu ketak.
“Ami sei asina kontratu ho sira iha Tersa semana oin (10/03/2026). Ba eskola privada sira ministériu fó dolar ida ba kada estudante tanba jestaun administrasaun eskola nian no tanba hetan apoiu hosi inan-aman, enkuantu eskola públika kada estudante hetan dolar rua tanba jestaun iha Estadu,” Benjamin tenik.
Eskola sekundária públika iha territóriu hamutuk 76, ensinu sekundáriu sentrál hamutuk 20, filiál iha 25 no individuál hamutuk 31 mak simu konsesaun eskolár ne’e. Maibé, eskola sekundáriu lima iha Oekusi la inklui iha osan konsensaun eskolár ne’e tanba sira autónomu ne’ebé mak jere mesak nia osan.
Konsesaun eskolár ne’e ezekuta tuir manuál eskolár mak tenke iha planu ba atividade eskola nian, kompra sasán eskola nian hanesan surat-tahan, lapizeira, espidól no prepara matéria ezame pasajen nian. Aleinde ne’e, konsensaun eskolár bele atende problema ki’ik hanesan vidru balun rahun, hadi’a odamatan aat, plafon no janela aat ka monu.
Nia dehan, iha eskola sekundária mós la taka dalan ba apoiu hosi inan-aman, pur-ezemplu hariis-fatin aat mak osan konsesaun la kobre mak bele aumenta apoiu inan-aman nian no osan ne’e inan-aman mak jere.
Totál osan ba konsesaun eskolár ensinu sekundáriu públiku hamutuk $470.436. Enkuantu, kona-ba eskola sekundária téknika vokasionál nia sei iha prosesu submisaun dokumentu.
Entretantu, Diretór Ensinu Sekundáriu Jerál Públiku Fitun Naroman Timor Lorosa’e (FINANTIL), Aniceto Berlelo hateten relatóriu entrega ona hein bainhira mak ministériu edukasaun transfere.
“Ami presiza konsesaun eskolár tanba kuandu iha problema kona-ba ahi ita tenke foti nia hodi hadi’a,” nia tenik.
Nune’e mós, Diretór Ensinu Sekundáriu Jerál Públiku 04 Setembru UNAMET Balide, Sergio da Cruz, espera konsesaun eskolár tama sedu hodibele atende ba fasilidade eskola hanesan kadeira no meza ne’ebé aat ona ne’ebé kauza hosi inundasaun.
“La’ós ba ida-ne’e de’it maibé ami mós uza tinta hodi hamoos parede eskola ne’ebé estudante ka ema pinta aat sira,” nia informa.
Estudante iha eskola sekundária jerál 04 Setembru UNAMET Balide hamutuk rihun ida-resin no hanesan mós eskola sekundária jerál públiku FINANTIL.
Eskola sekundária iha territóriu ne’ebé sei simu orsamentu konsesaun eskolár mak hanesan; hosi Munisípiu Aileu mak Eskola Sekundária Sentrál Malere ho nia filiál mak Eskola Sekundária Seloi Kraik, Eskola Sekundária Individuál Laulara no Eskola Sekundária Lekidoe. Ainaru mak Eskola Sekundária Sentrál Fernando Lasama ho nia Eskola Sekundária filiál Kassa no Ensinu Sekundáriu Jerál Hato-Udu. Ataúru iha Eskola Sekundária Integradu 99 Ataúru.
Munisípiu Baukau Eskola Sekundária mak Eskola Sekundária Jerál númeru 1, Eskola Sekundária Jerál Filiál Laga no Ensinu Sekundáriu Sentrál Vemasse no Eskola Sekundária Filiál Haubaka, Ensinu Sekundáriu Jerál Sentrál Vila Nova Baukau, Eskola Sekundária Filiál Baguia no Eskola Sekundária Uailili, Ensinu Sekundáriu Jerál Venilale, Eskola Sekundária Filiál Berkoli, Ensinu Sekundáriu Jerál Kelikai, Eskola Sekundária Jerál Filiál Don Carlos Filipe Ximenes Belo.
Munisípiu Bobonaru, mak Ensinu Sekundáriu Jerál Don Matinho Bobonaru, Eskola Sekundária Filiál Balibó, Eskola Sekundária Sentrál Malibaka, Eskola Sekundária Filiál Kailaku, Eskola Sekundária Sentrál Kompaña Kabala Bobonaru, Eskola Sekundária Filiál Lolotoe.
Eskola Sekundária iha Munisípiu Kovalima mak Eskola Sekundáriu Jerál Suai, Eskola Sekundáriu Jerál Filiál Salele ho Fatumea, Ensinu Sekundáriu Jerál Fohorem no Ensinu Sekundáriu Jerál Zumalai. Dili mak Eskola Sekundária Jerál 28 Setembru Bekora, Eskola Sekundáriu Jerál 12 Novembru, Eskola Sekundária Jerál FINANTIL, Eskola Sekundária Públika 05 Maiu, 10 Dezembru Komoro no Eskola Sekundária Jerál públika 04 Setembru UNAMET.
Iha Ermera, Ensinu Sekundáriu Jerál Railaku ho nia Filiál Railaku, Ensinu Sekundáriu Jerál Maukruma nia filiál Leofu, Eskola Sekundáriu Jerál Nino Konis Santana, Eskola Sekundária Raikalan no Eskola Sekundária Jerál José Ramos Horta no Ensinu Sekundáriu Jerál Cesar Maulaka Letefoho. Lautein iha Eskola Sekundáriu Jerál númeru 1 Lautein, ho nia Filiál mak Eskola Sekundária Jerál 08 de Agosto Leosari, Ensinu Sekundáriu Jerál Luro, Eskola Sekundária Jerál Lere Anan Timur no Eskola Sekundária Nino Konis Santana.
Iha Likisá, Ensinu Sekundáriu Jerál númeru 1 Likisá, Ensinu Sekundáriu Jerál Fatumasi, Eskola Sekundáriu Jerál Boboro ho Eskola Sekundáriu Jerál Maubara. Iha Manatutu, Eskola Sekundária Kay Rala, ho nia filiál rua mak Ensinu Sekundáriu Kay Rala Laklubar no Eskola Sekundária Jerál Kirsty Laleia no mós Ensinu Sekundáriu Jerál Nicolao Lobato Soibada.
Iha Manufahi, mak Eskola Sekundária 1912 Don Boaventura ho nia filiál Ensinu Sekundáriu Jerál Francisco Xavier do Amaral Turiskai no Ensinu Sekundáriu Jerál Betanu ho nia filiál mak Eskola Sekundária Jerál Francisco Borja da Costa. Iha Oekusi, mak Ensinu Sekundáriu Sentrál Haubaki ho nia filiál mak Haubeno Fuibeno, Ensinu Sekundáriu Jerál Palaban nia filiál mak Haubeno. Iha Munisípiu Vikeke, mak Eskola Sekundária Sentrál Sabika Besikulit, ho nia filiál mak Darauli Iralér, Umusege, Veteranu Makadiki, Vesoru, Eskola Sekundária Jerál Uatukarbau, Eskola Sekundária Jerál Olokasa, Eskola Sekundária Jerál Kalisá no Eskola Sekundária Jerál 04 Vikeke.
Jornalista: Osória Marques
Editór: Xisto Freitas da Piedade
