DILI, 25 Maiu 2026 (TATOLI)—Konfederasaun Sindikatu Timor-Leste (KSTL) realiza kongresu nasional ba traballador informál sira ho objektivu atu hili estrutura no kria estatutu foun hodi sai mahon ba sira, kongresu ne’e ho tema “Justisa sosiál no ekonomia ba traballadór sira iha ekonomia formál”.
Prezidente KSTL, Almério Vila Nova, hateten atividade ohin sai hanesan momentu instóriku ba sira tanba bele organiza kongresu nasionál ba traballadór informál durante loron rua hahú husi ohin to’o aban.
“Traballadór informál sira-ne’e baibain hala’o sira-nia negósiu hanesan negosiante dalan ninin, negosiante iha merkadu, loke kióske no agrikultór hamutuk 100-resin, kompostu husi munisípiu Aileu, Dili, Ermera no Líkisa,” Prezidente KSTL ne’e hateten ba jornalista sira iha salaun Luz Clarita, Formosa, ohin.
Durante loron rua, nia dehan, sira sei halo diskusaun hodi estabelese Asosiasaun ba Traballadór Ekonomia Informal nian, ne’ebe iha futuru oraganizasaun ne’e sei sai mahon ba traballadór informál sira inklui mós atu hili estrutura ezekutivu ba asosiasaun, halo diskusaun ba estatutu (vizaun, misaun no objektivu no seluk tan) no sei deskute kona-ba programa estratéjiku asosiasaun nian ba futuru.
“Tamba durante ne’e traballadór informál sira sai marjinalizadu no vulneravel tebes, tamba ne’e ita iha hanoin ida atu estabelese estatutu ba sira hodi garante sira-nia direitu no seguransa bainhira sira hala’o sira-nia negósiu”, nia hatutan.
Tanba, tuir dadus husi ILO katak daudaun ne’e traballadór informál iha Timor-Leste atinje 80% no númeru ne’e bele aumenta ba beibeik, entaun sei iha risku barak mak sira sei hasoru, entaun presiza iha mahon ida ba sira atu sai lian ba sira.
Diretór Jerál SEFOPE, Carlito fo Rosário Cabral, hateten prezensa SEFOPE nian iha ne’e tanba sira sai parseria ba sindikatu traballadór nian, no iha kna’ar importante id maka atu haree kona-ba área traballu nian hodi garante direitu no promove justisa sosiál ba traballadór hotu-hotu tantu formál no informál.
Traballadór informál iha Timor-Leste atinje 80%
Tanba, nia dehan, estatutu traballadór sira-ne’e iha oioin de’it iha mundu traballu, entaun iha númeru boot liu mak maluk sira ne’ebé servisu informál (komérsiu, agrikultura no seluk tan) kuazé 80%.
Trablladór hirak ne’ebé servisu iha informál ne’e, sira-nia direitu lahanesan ho traballu formál tanba sira laiha estatutu no lei espesífiku atu garante sira.
“Ho nune’e, ohin, ami hamutuk ho KSTL no ILO hodi abertura kongresu nasionál atu hili estatutu no estrutura ida atu sai mahon no tau matan ba traballadór informal,” nia dehan.
Enkuantu, nia hatutan, kona-ba traballu doméstika sei regula ho lei espesiál ida no sira prepara ona ninia ezbosu hein lori ba Parlamentu Nasionál atu haree no prosesu ne’e kle’ur uitoan tanba empregadór (patraun) laiha kooperasaun másimu ho Governu atu fó dadus ba traballadór nian.
Iha biban ne’e, tuir traballadór informál husi Aileu, Filomena da Conceição Freitas, hato’o agradesimentu ba KSTL, ILO no SEFOPE iha ona inisiativa atu estabelese asosiasaun ida hodi tau matan ba sira.
“Tanba ne’e ha’u iha esperansa katak ho estatutu ne’ebé mak iha bele ajuda sai mahon mai ami, bainhira ami hasoru problema ruma liuliu ba ami ne’ebé moris hanesan agrikultór,” nia dehan.
Enkuantu, atividade kongresu nasionál ne’e hetan apoiu husi ILO ho montante rihun $6-resin.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes




