DILI, 12 Juñu 2026 (TATOLI)—Servisu Saúde Munisípiu Dili, iha fulan-Abríl, rejista moras Infeksaun vias Respiratóriu Aguda (IRA) hamutuk 12.491.
“Moras Infeksaun vias Respiratóriu Aguda (IRA) ne’e afeta ba ema boot no labarik kiik sira,” Diretór Servisu Saúde Munisipiu Dili, Mateus Pinto, informa ba jornalista sira iha nia kna’ar fatin, Formosa, ohin.
Nia dehan, kauza husi moras IRA ne’e baibain tanba afeta husi rai-rahun, sigaru su’ar, depois ho mundansa klimátika ne’e la’ós ba labarik kiik de’It maibé ba ema hotu-hotu, liuiu mak labarik ki’ikoan no mós ferik ho katuas sira, tanba sira-nia imunidade ladún forte ona entaun bele akontese ba sira.
Nia hatutan, iha tempu COVI-19 ho regra ne’ebé fó sai tenke uza máskara no fase liman ho sabaun kada loron ne’e halo moras IRA ne’e redús tiha maibé agora hetok sa’e maka’as.
”Hafoin ida-ne’e ba fali situasaun normál, entaun moras IRA ne’e hasa’e fali tanba mudansa klimátika. Depois rai-rahun makaas la kle’ur udan no ho situasaun sira hanesan ne’e nomós sigaru su’ar, alkol sira, ha’u hanoin bele mosu moras ida-ne’e,” nia dehan.
Kona-ba prevensaun, nia dehan, husu ba komunidade tenke uza máskara ne’e importante bainhira halo movimentu iha dalan públiku sira no husu motorista sira labele fuma iha karreta laran.
“Horisehik ita iha INFORDEP mós ko’alia kona-ba sigaru, lei ne’e iha tiha bainhira ita taka ona estiker iha bemo sira para la bele fuma iha karreta laran. Depois fuma karik tenke fuma dook husi ema barak para bele prevene an, tanba sigaru nia su’ar perigu ba ema sira-ne’ebé ke la fuma nia saúde,” nia dehan.
Aleinde ne’e, nia relata, Servisu Saúde Munisípiu Dili mós rejista moras diareia ne’ebé mak mai husi sentru saúde sira iha Dili laran ne’e, ne’ebé mak afeta ba labarik tinan 10 mai kraik hamutuk 1.700.
Antes ne’e, Diretór SSMD relata, inisiu hahú husi fulan-Janeiru to’o Marsu tinan 2026 rejista moras IRA hamutuk rihun 35.522.
“Entaun moras ne’ebé mak aas ne’ebé sira relatá iha ne’e númeru primeiru mak IRA. Kada tinan moras ne’e sempre aas, entaun iha Janeiru ita rejista hamutuk 13.190, depois mai iha Fevereiru hamutuk 10.776, depois iha Marsu rejista 11.556 totál iha trimestre dahuluk hamutuk 35.522.
Nia dehan, hafoin moras IRA ne’ebé aas iha mós ne’ebé nia númeru aas mak moras diareia ne’ebé afeta barak liu ba labarik sira.
“Depois daruak diareia ka moras tee-been sira-ne’e, iha Janeiru ita rejista 3.924, Ffevereiru ita rejista 2002, Marsu ita rejista 1.947, entaun totál trimestre dahuluk hamutuk 7.873.
Nia esplika, moras ne’ebe Servisu Saúde Munisípiu Dili rejistu tan mak hanesan Pneomonia ne’ebé rejista iha trimestre dahuluk hamutuk 2.126 depois ho moras sira seluk tan.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes
