DILI, 19 Juñu 2026 (TATOLI)–Ministru Petróleu no Rekursu Minerál (MPRM), Francisco da Costa Monteiro, informa rai kontinua nakdoko iha foho Builó, Suku Makadiki Uaitame, Postu Administrativu Uatulari, Munisípiu Vikeke ne’ebé hamosu tahu-teen tanba kauza hosi plaka tektónika jeolojia ida iha rai okos mak soke-malu.
“Tuir investigasaun preliminária hatudu katak plaka tektónika jeolojia sira-ne’ebé la’o hela, portantu soke malu. Iha parte balun mak halo rai nakdoko, ida-ne’e hanesan atritu (gesekan). Ida-ne’e fenómena naturál jeolójiku ida. Importante mak ita fó hanoin ba malu atu sees hosi fatin sira perigu ne’e,” Francisco ba jornalista sira iha Ministériu Finansa, Sesta ne’e.
Notísia relavante: Rai kontinua nakdoko iha foho Builó hamosu tahu-teen
Nune’e, Ministru Petróleu no Rekursu Minerál dehan daudaun ne’e ekipa hosi institutu informasaun hamutuk parte protesaun sivíl no Diresaun Nasionál Terra Propriedade (DNTT) ho autoridade sira iha ona terrenu hodi koordena malu atu haree.
“Dahuluk ita halo mak fó-atensaun ba komunidade para hasees-an hosi fatin ne’ebé iha perigu hanesan rai monu, rai nakfera, no iha-ne’ebá rai tahu ne’ebé manas uitoan. Ida-ne’e ema labele besik,” nia dehan.
Francisco Monteiro hateten ida-ne’e mós akontese iha nasaun seluk hanesan Filipina no Sulawesi ne’ebá.
Enkuantu, rai nakdoko ne’e akontese iha Kuarta (17/06), iha Postu Uatulari no Postu Ossú afeta ba foho Builó iha horisehik (17/06) kalan.
Tuir dadus, populasaun Aldeia Matadalan ho totál hamutuk na’in-55 ne’ebé daudaun ne’e iha foho Builó nia okos.
Fó hanoin fali katak rai-nakdoko dezde 07 Juñu 2026, ne’ebé parte Institutu Jeosiénsia Timor-Leste (IGTL-sigla portugeza) rejista sekuénsia ida ho rai-nakdoko hitu, ho magnitude entre M4.0 to’o M4.7, ne’ebé konsentra iha arredór Foho Builó, Ossú.
Iha loron 07 Juñu M4.7 (eventu boot liu to’o agora), loron 13 Juñu – M4.2, 14 Juñu – M4.0, 15 Juñu M4.1, 16 Juñu M4.3, loron 17 Juñu M4.0 no loron 18 Juñu M4.4 (sente maka’as iha Vikeke).
Informasaun sira kona-ba kuandu plaka sira hasoru-malu, sira halo interasaun iha maneira tolu. Ida mak Konverjénsia (hasoru malu): Plaka ida tama ba plaka seluk nia okos (subdukta) ka sa’e leten hodi harii foho boot hanan de’it Himalaya. Seluk mak Diverjénsia (haketak malu): Plaka rua haketak no dook husi malu hodi loke fatin ba magma foun sai ba rai-klaran.
Ikus mak Transformasaun (lega malu): Plaka sira dudu malu no halai hasoru malu iha sorin-sorin ka oin-seluk. Ida-ne’e mak fó impaktu maka’as ba mundu tomak, inklui kria foho, terramotu no rai-lequn (terremoto) no mós volkániku.
Jornalista: Osória Marques
Editór: Xisto Freitas da Piedade
