DILI, 20 dezembru 2023(TATOLI) – Institutu Nasionál Siénsia no Teknolojia (INCT-sigla Portugés) prevee ona fundu ho montante rihun $150-resin atu instala repozitóriu dijitál ida no International Standard Serial Number (ISSN) kompletu ho hardware no software nune’e bele depózitu rezultadu peskiza ne’ebé mak peskizadór sira rekolla iha terrenu.
Vise Prezidente Ezekutivu INCT, Augusto da Conceição Soares hateten orsamentu ne’ebé mak oras ne’e prevee ona iha item refere atu prepara instalasaun repozitóriu dijitál no ISSN iha 2024 ne’e konsidera ki’ik maibé INCT sei implementa tuir nesesidade ne’ebé iha.
“Ita-nia osan adisionál ne’ebé mak foin lalais Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão liuhusi KROP konkorda tau ona rihun $150 atu instala infraestrutura ba repozitóriu dijitál no ISSN kompletu ho software no hardware ne’e konsidera ki’ik maibé ita sei halo esforsu hodi implementa tuir nesesidade ne’ebé iha,” Augusto ba Tatoli iha edifísiu INCT, Balide, kuarta ne’e.
Tuir nia katak planu no programa INCT nian atu instala repozitóriu dijitál no ISSN iha tinan oin ne’e tanba atu depózitu rezultadu peskiza sira ne’ebé mak peskizadór sira rekolla ona iha terrenu nune’e bele hatúr iha fatin ne’ebé seguru. Bainhira dosente no estudante sira presiza bele asesu iha repozitóriu dijitál refere.
Nia hatutan, INCT iha ona prosesu husu pedidu ba UNESCO Paris liuhusi Ministru Negósiu Estranjeiru atubele fasilita INCT hodi hetan na’in ba ISSN. Agora daudaun, iha Nasaun 91 mak iha direitu ba distribuisaun ISSN.
“Espera katak tinan oin se buat hotu la’o di’ak, Timor-Leste liuhusi INCT sei sai mós na’in ba ISSN, nune’e Ensinu Superiór Públiku Privadu ne’ebé mak atu asesu ba ISSN, INCT mak sei distribui,” Augusto informa.
Nia akresenta, maski planu instalasaun infraestrutura ba repozitóriu dijitál no ISSN sei realiza iha 2024 maibé INCT ninia rekursu umanu preparadu ona atu asume responsabilidade ba servisu refere tanba iha ona funsionáriu na’in 6 mak tuir ona formasaun iha BRIN Jakarta-Indonézia hahú husi 30 novembru to’o 06 dezembru 2023.
“Ita-nia ema na’in 6 ne’e agora iha ona INCT. Sira sei implementa matéria formasaun sira ne’ebé sira hetan hodibele garante katak repozitóriu dijitál no ISSN ne’e mak INCT sei instala ne’e sei lori rezultadu ne’ebé di’ak. Instalasaun repozitóriu dijitál no ISSN ne’e sei hetan apoiu husi ekipa téknika sira husi BRIN Jakarta,” nia haktuir.
Instalasaun repozitóriu ne’e kuandu finaliza ona, tuir nia, sei akumula mós dokumentu sira hotu ne’ebé mak iha relasaun ho área peskiza kona-ba Timor nian no sei dijitaliza hotu iha repozitóriu tantu hakerek husi timoroan ka ema husi rai seluk, naran katak hala’o peskiza kona-ba Timor-Leste, tanba husi rezultadu sira-ne’e mak bele sai hanesan patrimóniu ida ba Timor-Leste nune’e dosente no estudante sira bainhira presiza dadús ruma sira bele foti husi repozitóriu dijitál ne’ebé mak INCT depózita ona.
Jornalista: Tomé Amado
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo
