DILI, 24 Dezembru 2025 (TATOLI)– Sekretáriu Estadu Asuntu Topinímia Organizasaun Urbana (SEATOU), Germano Santa Brites Dias, klarifika polémika sobu tenda feira iha arredór Palásiu Prezidensiál, iha 17 Dezembru 2025.
“Atuasaun SEATOU nian iha Palásiu Prezidensiál la’ós foin halo pela primeiravéz, maibé atuasaun ba organiza espassu publiku mai kedas bainhira SEATOU eziste iha IX Governu Konstitusionál. La’ós iha Palásiu Prezidensiál de’it maibé iha sidade Dili laran no sidade iha munisípiu sira hotu. Entaun, iha-ne’e hakarak esplika ba públiku katak espasu públiku ka trotoar hanesan ita hotu hatene nu’udár fatin ne’ebé konsidera paseiu ba ema hotu atu uza ho livre,” Sekretáriu Estadu Germano Santa dehan ba jornalista sira iha Ministériu Administrasaun Estatál, Kolmera, Dili, Kuarta ne’e.
SEATOU foti artigu ida husi Dekretu-Lei 33/2008, Primeira Alterasaun ba Dekretu-Lei 03/2024, hodi hatán katak realizasaun ka atvidade fa’an no sosa labele taka dalan públiku no dalan ema la’o ain nian.
“Ho konseitu legál ne’e, iha kazu konkretu, feira ne’ebé hala’o iha Palásiu Prezidensiál konsidera viola artigu referidu tanba okupa espasu públiku ka trotoar leten. Aleinde ne’e, artigu ne’e rasik laiha esesaun ba autoridade sira atu fó autorizasaun ba komunidade hodi hala’o atividade komersiál iha via públiku ka paseiu. Se autoridade mak fó lisensa signifika autoridade ne’e rasik viola ona dekretu-lei ne’e ka autoridade rasik mak la komprende saida mak dekretu-lei ne’e dehan,” Germano esplika.
Governante ne’e hatutan feira ne’ebé loke iha Palásiu Prezidensiál laran ne’e iha hela liña koordenasaun, maibé ida iha li’ur ne’e mak viola dekretu-lei rasik tanba iha li’ur ne’e laiha liña koordenasaun ho Ministru Administrasaun Estatál, Tomás do Rosário Cabral.
“Tanba ne’e, ekipa konjunta SEATOU husu muda ba iha Jardin Motael nian, nune’e husik fatin ne’e ema hotu hodi la’o no para kareta hodi ba feira iha arredór Palásiu Prezidensiál. Ita servisu tuir baze legál ne’ebé iha,” nia akresenta.
Santa dehan tenda feira ne’e ekipa konjunta sobu maibé hakarak atu hateten ba públiku katak parte Palásiu Prezidensiál, MAE no SEATOU laiha problema no iha liña koordenasaun ne’ebé di’ak tanba ne’e mak feira ne’e la’o iha-ne’ebá.
Nia subliña ho atuasaun sobu tenda feira mak lideransa sira no públiku kestiona no kritika servisu SEATOU nian.
“Entaun liuhusi kritika ne’e ita konsidera hanesan mensajen ida ba SEATOU ho ekipa konjunta hodi servisu di’ak liután iha tinan foun. Agradese ba ba parte hotu ne’ebé halo krítika no kritika sira-ne’e bele hadi’a ita-nia servisu di’akliu iha futuru,” nia informa.
SEATOU lamenta ho kobransa ilegál ba komunidade fa’an iha feira
Iha biban ne’e, Sekretáriu Estadu Asuntu Topinímia Organizasaun Urbana, Germano Santa Brites Dias lamenta ho autoridade balun ne’ebé halo kobransa ilegál ba komunidade ne’ebé fa’an nia produtu iha feira Palásiu Prezidensiál.
“Ligadu ho deklarasaun komunidade balun ne’ebé halo atividade feira iha arredór Palásiu Prezidensiál ne’e dehan autoridade balun halo kobransa ba kada ema ne’ebé hakarak harii stand ho osan $20. Ida-ne’e sente triste no lamenta ho atitude ne’e,” Germano lamenta.
Ida-ne’e, tuir Santa, konsideradu nu’udár kobransa ilegál no kontra lei, no hakarak hateten ba Públiku katak atividade ne’ebé mak durante ne’e Estadu halo ka kria, la eziste halo kobransa, satan kobransa ne’e ligadu fali ho eletrisidade.
“Ita konsidera nu’udár kobransa ilegál no nu’udár Governu Sentrál sei foti medida rigór liuhusi prosesu investigasaun (judisiál) ba autoridade hodibele responde ba nia atu. Tanba kuandu halo atividade sempre prepara fatin no fasilita fasilidade ne’ebé presiza hanesan eletrisidade,” nia tenik.
Jornalista: Osória Marques
Editór: Xisto Freitas da Piedade





