MANATUTU, 06 Jullu 2026 (TATOLI)—Abitante Suku Orlalan, Sergio da Costa, haktuir, problema entre komunidade iha Bairru Seurtulan no komunidade iha Adeia Lei, Suku Orlalan ho komunidade, Suku Fatumakerek, Postu Administrativu Laklubar, Munisípiu Manatutu, iha Domingu (04/07) hodi rezulta uma lima hetan sunu inklui uma ualu hetan estragu grave.
Nia dehan, problema ne’e mosu tanba hetan provokasaun husi joven sira iha Suku Fatumakerek. Molok ne’e, abitante ida hahú provoka no tuda uluk abitante na’in-rua husi Suku Orlalan, nune’e abitante sira ne’e halai tama uma hodi dehan sira hetan tuda.
“Nune’e, komunidade husi Suku Orlalan sai bá hotu hodi halo kontra-ataka hodi tuda hasoru, la hatene ida-ne’ebé mak loos no ida-ne’ebé mak sala. Joven bá to’o sunu uma tanba sira ladún satisfáz ho hahalok komunidade Fatumakerek ne’ebé mosu provokasaun beibeik,” Sergio da Costa hato’o ba Ajénsia TATOLI iha Suku Orlalan, Segunda ne’e.
Notísia relevante : PNTL tenke hasa’e vizibilidade iha públiku hodi prevene krime iha komunidade
Nia haktuir, abitante husi suku Fatumakerek halo provokasaun dezde uluk kedan hahú husi tinan 2018, ne’ebé sempre baku komunidade iha Suku Orlalan, nune’e iha tinan 2024 problema ne’e mosu uluk konfrontu entre komunidade suku rua, nune’e, Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão mai kedan fatin hodi buka solusaun, maibé husi parte rua ladún simu ho di’ak.
Maski nune’e, komunidade husi suku rua ne’e ho konsientimentu nafatin moris iha ámbitu pás.
“Maibé foin daudaun ne’e mosu tan problema provokasaun ida-ne’ebé grave husi maluk sira husi Fatumakerek, nune’e rezulta sunu uma,” nia akresenta.
Abitante barak husi Suku Fatumakerek mai hela iha Orlalan dezde tinan 1989 no iha tinan 1999 bainhira Timor-Leste ukun-an sira barak hili fila bá sira-nia hela fatin iha Suku Fatumakerek. Iha abitante uma-kain neen husi Suku Fatumakerek mak sei hela iha Suku Orlalan to’o ohin loron.
“Maibé sira ne’e dezde uluk to’o agora sempre buka problema ho komunidade Suku Orlalan tanba haree ba geografikamente hela la dook malu,” Sergio hatutan.
Sergio iha biban ne’e husu ba Prezidente Autoridade Munisípiu Manatutu, Administradór Postu Administrativu Manatutu no Xefe Suku husi suku rua atu buka solusaun ba komunidade suku rua ne’e nia problema nune’e situasaun ne’e bele iha solusaun.
“Kuandu laiha mediasaun problema mosu mak nsira (autoridade) foin hakfodak atu mai iha fatin. Timor ne’e la’ós iha rai Seurtulan de’it, la’ós Munisípiu Manatutu de’it. Tuir loloos ami ne’e la halo problema maibé tanba sira ne’e mak provoka hela de’it nune’e tenke akontese. Ami ne’e la’ós ema ne’ebé buka problema tanba liuhusi hahalok provoka hela de’it nune’e problema akontese,” nia lamenta.
Abitante suku Orlalan ne’e dehan, atu solusiona problema ne’e, dalan di’ak mak Xefe Suku Fatumakerek bele muda abitante husi uma-kain neen ne’e bá Suku Fatumakerek.
“Komunidade Suku Orlalan sente inseguru. Se la halo nune’e maka ba futuru sei problema hanesan,” nia sujere.
Aleinde ne’e, Sergio husu ba Komandante Munisípiu Manatutu atubele estabelese postu permanente ida iha Suku Orlalan, nune’e bele prevene konflitu.
Iha fatin hanesan, Xefe Suku Fatumakerek, Cesar de Sousa, lamenta ho situasaun ne’ebé akontese.
“Tanba saida mak ukun-an ona komunidade iha Laklubar ho Laklubar sai fali inimigu ba malu,” nia lamenta.
Nune’e mós, Komandante Jerál Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), Komisáriu Asistente Polísia Afonso dos Santos, husu ba autoridade lokál suku rua atu hamutuk ho Komandante Munisípiu Manatutu tuur hamutuk buka solusaun ba problema, nune’e komunidade bele moris iha ambiente di’ak no estável.
‘”Ha’u lakohi ita-nia komunidade hanesan ne’e, ne’ebé ha’u fiar imi Xefe Suku, Administradór no Komandante Munisípiu haree hela. Ne’e asuntu kiikoan ida-ne’e bele rezolve,” nia hameno.
Komisáriu Asistente Polísia Afonso dos Santos hateten, problema ne’e tenke rezolve tanba kleur loos ona. Primeiru-Ministru Xanana rasik bá iha Kuartel Jerál PNTL hodi husu atu rezolve problema ne’e.
“Ohin Maun Xanana bá hasoru ha’u iha Kuartél hodi husu PNTL rezolve problema ne’e. Ohin ha’u mai fatin ida-ne’e atu buka rezolve. Solusaun mak ne’e, ha’u mai hodi haree fó apoiu populasaun, ne’e la’ós kazu boot,” nia afirma.
Komandante Jerál PNTL ne’e dehan, nia prezensa iha fatin akontesimentu ne’e atu alarga komunikasaun entre komunidade parte rua nune ba futuru bele di’ak.
Nia observa, fatin akontesimentu ne’e normál hela no la presiza halo postu seguransa, maibé koloka de’it pesoál seguransa hodi normaliza situasaun de’it.
“Ha’u ohin mai hasoru ona komunidade, Xefe Suku, Administradór sira no Komandante Munisípiu iha ne’e ha’u hasoru ona, ita hotu laiha problema. Sira atu simu ka la simu ita haree,” nia hato’o.
Tuir observsaun Jornalista Ajénsia TATOLI iha terrenu, nota katak Diresaun Servisu Investigasaun Kriminál hamutuk ho Seksaun Investigasaun Kriminál Komandu Munisípiu Manatutu hahú halo investigasaun kle’an ba kazu ne’e hodi hatene loloos motivu konfrontu husi abitante suku rua.
Jornalista : Natalino Costa
Editora : Julia Chatarina
