Vise PM José Reis prefere instalasaun fábrika LNG iha Manatuto

DILI, 21 agostu 2020 (TATOLI)-Vise Primeiru-Ministru (PM) no Ministru Planu no Ordenamentu, José Maria dos Reis, prefere instalasaun fábrika Gás Naturál Likéfetu (LNG,sigla inglés) iha Munisípiu Manatuto.
“Ha’u hanoin entre Manatuto no Laleia zona indústria, tanba estrutura rai atu kuda ai-horis la serve tanba rai maran no besik Aeroportu Baucau, nusa mak ita la tau indústria iha ne’ebá, liuliu fábrika LNG ne’e,” tenik Vise PM ba Agência Tatoli, iha Fatuhada, sesta ne’e.
Maski nune’e, nia rekoñese instalasaun fábrika LNG ne’e presiza diskute ho kle’an iha nível liña ministeriál tanba liga mós ho planu ordenamentu territóriu.
“Tuir lei baze ordenamentu territóriu ne’ebé aprova 2017, fahe zona ualu iha Kosta Súl ba área agrikultura. Se zona ne’e agrikultura, oinsá maka ita tau filafali fábrika LNG ka petro kímiku iha ne’ebá, ne’e bele estraga rai-nia bokur. Ha’u hanoin presiza iha diskusaun iha nível leten atu haree planu ordenamentu territóriu atu ita define didi’ak fali lai,” nia subliña.
Tuir Lei númeru 6/2017, 19 abríl ba baze sira ordenamentu territóriu, iha artigu 12 koa’lia kona-ba meiu intervensaun públika nian.
Iha alinea daruak, bainhira adota medida balun, Estadu no entidade públika seluk tenke konsidera ho espesiál protesaun no valorizasaun ba área hanesan patrimóniu naturál, kultura no paizajen nian, zona-kosteira hanesan rai ninin lagoa no mota, área ba agrikultura no floresta, área ne’ebé hetan protesaun, ekosistema espesífiku no ordenamentu no kualifikasaun ba área urbana.
Governante ne’e argumenta, atu instala fábrika LNG presiza haree karakterístika zona no tuir zona ne’ebé fahe ona atu konstrusaun fábrika ne’e labele implika fali dezenvolvimentu seluk.
“Presiza haree área indústria mak iha área Manatuto ba Laleia, tanba iha ne’ebá rai maran no fatuk de’it,” nia akresenta.
Ministru Planu no Ordenamentu dehan, zona agrikultura hahú hosi Suai, Natarbora no Viqueque, liuliu área Beaço ne’e zona agrikultura ne’ebé bele kuda ai-han atu sustenta Timor-laran tomak, tanba Timor-Leste ne’e kuaze porsentu 20 mak iha rai tetuk.
Antes ne’e, Ministru Petróleu no Minerál, Víctor da Conceição Soares, informa sei analiza hela estudu área fábrika LNG, hafoin foti desizaun atu kontinua mantein iha área Beaço, suku Maluro, Postu Administrativu Viqueque, Munisípiu Viqueque ka muda ba Munisípiu Manatuto.
Sorin seluk, Timor GAP relata ba Primeiru-Ministru, Taur Matan Ruak, relata katak kustu millaun $20 mak investe ona iha Beaço, Viqueque hodi halo estudu ba planta LNG iha tasi-laran no rai maran.
Governu liuhosi ekipa interministeriál lansa ona programa sosializasaun ba indetifikasaun rai iha área planta LNG no iha tempu hanesan Timor GAP aprezenta benefísiu hosi projetu LNG no rai ne’ebé sei afeta hosi projetu ne’e.
Ekipa interministeriál hamutuk ho Timor GAP inklui autoridade lokál mós indentifika no análize kompensasaun ba populasaun ne’ebé afetadu hosi projetu LNG, bazeia ba lejizlasaun ne’ebé vigora.
Entretantu, populasaun Beaço, Maluro mós apoia konstrusaun fábrika LNG hodi retira ona sira nia proposta kompensasaun ho kustu millaun $500.
Abitante afetada iha suku rua hanesan Maluro no uma Wa’in Leten kompostu hosi Aldeia Loho-oan, Makaloso, Maluro, Makaliku no Kaidiu-Bere ho totál uma-kain 447.
Planta LNG ne’e sei presiza rai ektare 650 no komunidade mós hatudu ona rai ektare 400 atu konstrui bairro foun.
Atu fasilita projetu marina, Timor GAP iha ona akordu komersiál ho Kompañia Xineza ho naran China Civil Engineering Construction Corporation (CCECC) ho orsamentu millaun $943.
Jornalista: Florêncio Miranda Ximenes
Editora: Julia Chatarina

