iklan

JUSTISA, HEADLINE, SOSIEDADE SIVĺL

Relatóriu JSMP 2021: Setór judisiáriu kontinua hatudu progresu  

Relatóriu JSMP 2021: Setór judisiáriu kontinua hatudu progresu  

Atividade durante ezisténsia JSMP. Imajen/JSMP.

DILI, 28 abríl 20222 (TATOL)-Tuir relatóriu monitorizasaun husi Programa Monitorizasaun Sistema Judisiál (JSMP, sigla inglés), ba tinan 2021 nian relata dezenvolvimentu iha setór judisiáriu hatudu ona progresu di’ak.

“Ohin ita mai hamutuk iha ne’e, halo lansamentu ba ami nia relatoriu tolu ne’ebé  durante ne’e ami halo liu hosi monitorizasaun hanesan sistema judiaria sira, Parlamentu Nasionál no ba instituisaun sira seluk,” Diretora Ezekutiva JSMP,  Ana Paula Marçal, hateten bainhira lansa relatóriu ne’e,  iha El Legendariu Lecidere, kinta ne’e.

Notísia Relevante :JSMP: LOFT sei hakbesik justisa formál ba Povu

Nia dehan, iha tinan 2021 liubá Timor-Leste enfrenta hela problema pandemia globál Covid-19, maibé funsionamentu servisu iha Tribunál liga ho julgamentu sira la’o di’ak tebes hodi fó justisa ba povu.

“Iha Tribunál nian durante ami haree la’o di’ak tebes, tanba hahú iha ribunál movél ne’ebé fó asesibilidade di’ak liu ba ne’ebé la dun asesu justisa sira bele asesu hanesan iha área remota sira. No ami husu ba autór judisiáriu sira se bele halo aleterasaun hodi adita artigu ida kona-ba insestu, tanba krime ida ne’e la tama iha kodigu penál,”dehan Nia.

Husi relatóriu ne’e, JSMP fó mós rekomenasaun ba Governu atu institusionaliza Defensoria Públika sai instituisaun independente ida ho ninia autónomia finanseira tanba oras ne’e,  sei tutela ba iha Ministériu Justisa nia okos.

Iha parte Parlamentu Nasionál (PN) nian, Programa Monitorizasaun Sistema Judisiál, deskobre PN halo servisu di’ak tebes hodi aprova lei Organizasaun Judisiáriu no mós lei protesaun labarik.

Durante pandemia Covid-19 iha tinan 2021, funsionamentu parlamentu la’o di’ak atinje 93% ho nia ajenda importante  hamutuk 86, maibé konsege diskute 80.

Iha tinan kotuk,  PN ona prodúz lei 25, rezolusaun 25  no konsege halo diskusaun hodi aprova  lei hamutuk sia  no lei neen maka foun sei iha faze diskusaun.

“Maibé kuaze lei hotu portugés, ami husu tradúz balun ba lian tetum nune’e fasilita ema bele komprede no entende,”Diretora Ezekutiva JSMP, Ana Paula Marçal hateten.

Maibé JSMP nota deputadu no deputada sira iha PN dala barak viola rejimentu tanba sempre hasai liafuan kritíka no hasai liafuan insulta malu bainhira halo diskusaun ba lei sira.

Kona-ba kazu krime sira, JSMP rejista kazu krime 500-resin no kazu violénsia doméstika basea  ba jeneru 300-resin, maibé  balun rezolvidu no balun sei iha prosesu atu rezolve.

Iha fatin hanesan, Ministru Justisa,  Tiago Amaral Sarmento, louva  ho relatóriu ne’eb JSMP prodúz hodi tulun Governu atu dezenvolve di’ak liután seitór justisa iha Timor-Leste, tanba instituisaun barak maka uza ona relatóriu ne’e inklui Konsellu Seguransa ONU.

JSMP ninia ezisténsia iha rai-laran durante tinan 21 ona 2001 to’o 2022, tanba ne’e Ministru Justisa ne’e husu atu presta servisu ho profesionál no imparsialidade liután atu labele tau interese partidu polítiku, ka grupu nian boot liu interese instituisaun nian.

“Husu para JSMP  atu nafatin konsistensia impasialidade iha serbisu hodi nune’e prods relatoriu ema labele kestiona,” Nia afirma.

Nune’e mós Juíz Administradór Tribunál Distritál Dili, Afonso Carmona, hateten ho relatóriu JSMP sei sai referénsia mós ba Tribunál no insttituisaun relevante hodi dezenvolve di’ak liután setór justisa.

“Ha’u hanoin iha tribunál atende kazu loron ba loron, Juís, Prokrudarór titulár no Defensoria Públika no Advogadu,  iha ha’u nia tempu sira halo relasaun serbisu di’ak loos,” Nia dehan.

Reprezentate Komisaun A Parlamentu Nasionál, Deputadu Adriano do Nascimento,  hateten rekoiñese relatóriu JSMP ne’ebé hateten reprezentante povu iha PN sempre hasai liafuan kritika no insulta malu bainhira halo diskusaun ba lei sira.

Notísia Relevante :JSMP sujere PN troka títulu projetu lei protesaun labarik

Jornalista : Natalino da Costa

Editór       : Agapito dos Santos

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!