Top

MS: konsumu ai-han seguru garante futuru saudável

Negosiante fa’an produtu lokál iha bazar tradisionál iha kapitál Dili, 16 outubru 2020. Imajen Tatoli/António Gonçalves

DILI, 07 juñu 2022 (TATOLI)— Diretór Saúde Públika, Ministériu Saúde, Frederico Bosco, konsidera ai-han seguru nu’udar asuntu importante ne’ebé ema hotu atu tau atenesaun no responsabiliza hodi garante futuru saudavél, tanba la konsumu ai-han seguru kauza  ba moras hepatitis ho má nutrisaun.

Diretór Frederico Bosco hato’o konsiderasaun ne’e iha ámbitu selebrasaun Loron Mundiál Ai-han Seguru, 07 juñu, ho tema, “Ai-han seguru hahú agora, ba futuru ne’ebé saudável”.

Asembleia Jerál Nasaun Unida, deklara loron ne’e nu’udár loron dedikadu ba ai-han seguru, ho objetivu atu fanun ema hotu, hodi haree hikas katak, ai-han seguru asuntu ida-ne’ebé esensiál, maibé ladún hetan atensaun forte.

Diretór Nasionál Saúde Públiku, Frederico Bosco A. dos Santos. Imajen Tatoli/Imajen Tatoli/Francisco Sony

“Ai-han ne’ebé la seguru, responsabiliza ba kauza moras oioin iha mundu, no bele kauza risku moras hepatitis no má nutrisaun ka defisiénsia nutrisaun no mortalidade,” Diretór Saúde Públika ne’e hateten ba Agência TATOLI iha Hotel-Timor, tersa ne’e.

Xave lima ba ai-han seguru mak prepara hahan ne’ebé mak moos, separasaun ba hahan tasak no matak, kondisaun saneamentu ne’ebé di’ak, bele rai hahan iha temperature ne’ebé mak tuir kritéria saúde nian ho temperature ne’ebé mak loos no utuliza bee ne’eb’e mak seguru no hili hahan ne’ebé mak fresku no hahan sira ne’e lalika liu prazu.

“Prosesa hahán sira ne’ebé mak ema atu konsumu tenke moos, livre hosi mikro organizmu atu labele afeta ba ema nia saúde  tanba agora moras sira seluk ne’ebé mak mai husi hahán la seguru ba ema saúde hodi hamosu  kolestreál no hahan ne’ebé mak prepara ho maneira la adekuadu impaktu mosu má nutrisaun,” nia esplika.

Timor-Leste iha ai-han produtu lokál barak hanesan modo tahan, foos rai no seluk tan, maibé konsiénsia komunidade sira uza hodi faan iha merkadu no hola ka ai-han sira ne’ebé iha kímiku ka importadu.

“Menu ne’ebé mak ita prepara depende ba variedade ne’ebé mak iha iha mais importante mak nia nutrisaun ne’e tenke iha proteina, carboidratu, mineirál no vitamina atu han ho seguru ho saúde ne’ebé di’ak,” nia sujere.

Ministériu Saúde liuhusi Departamentu Promosaun Saúde halo sensibilizasaun informasaun ba komunidade liuliu bai nan-aman sira oinsá prepara hahan seguru ba nia oan sira, atu nune’e labele hetan moras.

Ministériu Saúde mós koopera ho ministériu relevante sira halo kontrolu ba restaurante sira atu prepara hahan seguru ba públiku atu konsumu ho saudavél.

“Ami servisu hamutuk ho Ministériu relevante sira atu apoiu inspesaun no kontrolu ba hahán sira ne’ebé mak faan iha dalan ninin no restaurante sira tenke prienxe kriteira xave lima, nia afirma

Dadus má nutrisaun iha tinan 2020 fó sai husi totál populasaun billiaun 1.2 resin, hosi totál populasaun ne’e 47,1% mak kontinua hasoru  problema ba má nutrisaun.

Ai-han la seguru bele aumenta náha ba taxa malnutrisaun, tuir dadus hosi peskiza ba ai-han no nutrisaun tinan 2020 ne’ebé hatudu katak, Timor-Leste nu’udár nasaun ida ho númeru rejistadu ba kazu má nutrisaun aas ho prevalénsia hosi raes badak maka 47.1%.

“Hosi persentajen ida-ne’e 30.2% mak raes badak moderadu. Raes badak grave 16.9%. Prevalénsia hosi isin krekas maka 8.6% ho 7.1% mak krekas maran moderadu no 1.5% mak grave. Prevalensia todan menus mak 32.1% ho 24.6 mak todan menus moderadu, no todan-menus grave 7.5%.

Aleinde ne’e, kazu envenenamentu ai-han aumenta kada tinan, ho totál kazu kumulativu rejistadu 629 inklui mate.

Notísia relevante:  OMS rekomenda Timor-Leste presiza atensaun maka’as ba ai-han seguru

Jornalista: Felicidade Ximenes

Editór       :  Florencio Miranda Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!