DILI, 18 jullu 2022 (TATOLI)—Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, husu ba funsionáriu no jornalista hotu atu serbisu ho di’ak hodi transmite ka publika informasaun ne’ebé loos ba públiku iha Timor-Leste no mundu.
“Parabéns ba aniversáriu TATOLI no parabéns ba imi hotu ne’ebé servisu iha TATOLI, hahú hosi funsionáriu administrasaun to’o jornalista. Ha’u husu atu jornalista hotu iha TATOLI kontinua esforsu hodi hola parte hanesan mídia nasionál ida ne’ebé fahe informasaun ida di’ak ba ema hotu,”PR Horta hateten ba jornalista TATOLI iha Ministériu Finansa, Aitarak-Laran-Dili, foin lalais ne’e.
Xefe Estadu hato’o asuntu ne’e relasiona aniversáriu Agência TATOLI nian ba dala-neen ne’ebé realiza iha loron 27 jullu 2022.
Agência TATOLI, I.P nu’udar agência ofisiál Estadu Timor-Leste nian. Ezisténsia Agência TATOLI, I.P mai husi inisiativa Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), iha 2012-2017.
TATOLI, I.P nu’udar transformasaun husi ETNA (East Timor News Agency), ne’ebé nakfila ba ANTIL (Agência Notisioza Timor-Leste). Agência Estadu ne’e hetan aprovasaun iha Konsellu-ministru no publika iha Jornál Repúblika iha loron 14 marsu 2016, nu’udar embriaun ho naran ANTIL.
ANTIL ne’e lansa hosi Primeiru-Ministru, Rui Maria de Araújo, iha loron 27 juñu 2016. Iha marsu 2017, Governu liuhosi enkontru Konsellu Ministru aprova ANTIL sai TATOLI, nu’udar Agência ofisiál estadu Timor-Leste nian no publika iha Jornál Repúblika. TATOLI ho nia estatutu rasik nu’udar Institutu Públiku (IP).
Objetivu dahuluk estabelese Agência Estadu Timor-Leste mak sai fonte informasaun ofisiál Estadu Timor-Leste ne’ebé iha kapasidade no kbiit elabora produtu informasaun no notísia ne’ebé nesesita hosi públiku utilizadór informasaun iha eskala nasionál, rejionál no internasionál.
Daruak mak nu’udar implementadór konstituisaun ne’ebé sai dever governu nian atu fó informasaun ne’ebé kredivél no loos nomós sai direitu informasaun sosiedade Timor-Leste ne’ebé garantidu iha artigu 40 no 41 konstituisaun Timor-Leste nian.
Datoluk mak nu’udar instituisaun komunikasaun informasaun, Agência TATOLI, I.P la’ós de’it sai produtór informasaun, maibé mós bele iha papél nu’udar “National information clearing house” ne’ebé iha tarefa fó klarifikasaun no informasaun serteza, halakon misinformasaun no disinformasaun. Bele sai nu’udar “área istória” no “eskritór istória” pátria, nasaun, sosiedade nomós nu’udar “maklibur no fornesedór informasaun públiku”.
Ikus liu, mak halo Agência notisioza TATOLI, I.P nu’udar padraun minimál kompeténsia jornalístika ba jornalista Timor-Leste ne’ebé sempre bele prodús produtu informasaun-kareira jornalístika ne’ebé iha kualidade tuir dinámika sosiál no nesesidade informasaun sosiedade nian.
“Fenómena no dinámika sosiál” ne’ebé “dinámika komunikasaun” ne’ebé estimula ho dezenvolvimentu teknolojia komunikasaun-informasaun lori konsekuénsia iha Timor-Leste ho paradigma nesesidade informasaun públiku iha ne’ebé TATOLI nu’udar ajénsia notísia nasionál Timor-Leste ne’ebé la’ós de’it ezije atu bele fornese pakote informasaun iha kontextu “mainstream” maibé iha futuru bele mós obrigadu produz informasaun alternativa ho karakter “taylor made” ne’ebé propoen husi utilizadór informasaun determinada.
TATOLI nu’udar ajénsia notísia Timor-Leste ho karakter multikanál, multimedia, multiplataforma no multitarefa ne’ebé bele mós dezenvolvidu no iha funsaun nu’udar sentru produsaun filme no dokumentasaun nasaun, sentru opiniaun públiku nomós fórum informasaun públiku, sentru jestaun arkivu no dokumentu nasaun nomós sentru edukasaun-formasaun peskiza no dezenvolvimentu komunikasaun aplikada.
Funsaun oioin, papel, abilidade no feramenta komunikasaun institusionál ajénsia notisioza ne’e iha nia tempu bele fontes konsumu ba ajénsia notisioza ne’ebé posibilita ajénsia notísia Timor-Leste ne’e moris, krexe no dezenvolve nu’udar instituisaun komunikasaun ho karakter “income generate” (bele rezulta konsumidór) no la bebeik nu’udar “cost center” (sai pezu finanseiru).
TATOLI, I.P nu’udar ajénsia notísia nasionál Timor-Leste ne’ebé moris, krexe, ne’ebé dezenvolve ho jestaun ne’ebé profisionál, apoiadu husi rekursu umanu ne’ebé kompetente ho apoiu saláriu minimál ne’ebé sufisiente no ho apresia kompeténsia no kapasidade nia jornalista sira halo bele sai “modelu” no “padraun indústria komunikasaun-informasaun no prátika jornalístika” futuru ne’ebé ho kualidade-dignidade nu’udar inventáriu nasionál Timor-Leste.
Vizaun no Misaun TATOLI, I. P
Vizaun
Sai “Trend-setter” fontes notísia no informasaun nasionál ne´ebé iha kualidade, kredível no nesesitadu husi públiku utilizadór informasaun.
Misaun
- Fornese produtu notísia ne´ebé mak públiku utilizadór informasaun jeralmente.
- Atende nesesidade informasaun públiku utilizadór informasaun ne´ebé mak ho karaktér antesedente, indepth, klasifikadu no “taylor-made information” no “self users assigment”
- Sai produtór no jestór informasaun no dokumentasaun nasaun.
- Sai produtór filme no dokumentasaun nasaun.
- Sai organizadora funsaun “information clearing house”.
- Sai instituisaun opiniaun públiku
- Hala´o funsaun instituisaun peskiza no dezenvolvimentu komunikasaun aplikada
- Sai “state public relations”
- “State agent of information”
- “Flag carrier” Timor-Leste nian
- Realizadór fórum informasaun públiku
NORMA JERÁL SIRA
Servisu agência notísioza TATOLI, I.P nian mak bazea ba nia natureza no karakterístika; rapidez no rigór. Notísia TATOLI, I.P nian tenke sai “notísia dahuluk” antes órgaun komunikasaun seluk. Notísia TATOLI, I.P nian rapidez ka lais liu maibé labele ignora nia rigoroza hanesan akurasia, rigór, indepedente, inzenta, klareza no nafatin iha integridade nomós kredibilidade.
Akurasia
Notísia TATOLI, I.P tenke sempre garante nia kualidade téknika no konteúdu iha aspetu akurasia. Notísia sira hotu tenke iha verifikasaun ba faktu, dadus no kronolojia inklui deklarasaun sira hosi fontes informasaun hotu ne’ebé envolve iha produtu notísia TATOLI, I.P nian molok halo publikasaun hodi sai ba konsumu publiku. Tanba ne’e, notísia sira, teknikamente tenke hakerek ho loloos no akuradu nomós lójika husi konteúdu notísia ida iha impaktu direta no indireta iha sosiedade ka konsumidór Ajénsia TATOLI, I.P nian.
Rigór
Natureza notísia hotu ne’ebé publikadu husi TATOLI, I.P tenke rigór. Katak, notísia sira verifikadu, analizadu, kredivel, fortifikadu la’ós de’it ho deklarasaun eh esplikasaun fontes informasaun nian maibé kumpleta mós ho dadus no faktus inklui indikadór sira ne’ebé bele rezulta impaktu ida. Rigór em termos de tékniku nomós konteúdu hodi asegura liután kredibilidade no integridade.
Independente
Ajénsia TATOLI, I.P hala’o nia kna’ar ho indepedente no hado’ok aan husi bias, tuir prinsípiu universál jornalizmu nian nomós kódigu deontolójiku. Tanba ne’e, profisionál TATOLI, I.P sira nian evita no “hakribi” promosaun ba interese individu, grupu eh organizasaun. Indepedénsia nu’udar reputasaun Ajénsia TATOLI, I.P nian.
Inzenta
Jornalista no editór produz notísia ba Ajénsia TATOLI, I.P tenke ejizidu no iha inzensaun. Tanba ne’e fatór determinante ba rezulta produsaun notísia ho inzenta mak profisionál TATOLI, I.P nian, maka formulasaun pergunta, planu kobertura tenke rigór no iha objetividade, inklui interpreta ho onestidade.
Klareza
Notísia TATOLI, I.P nian tenke elabora ho klaru, to’o iha finalidade ida no meresidu hodi halo publikasaun. Signifika, notísia hotu ne’ebé TATOLI publika kumpre ona regra teknikamente, substansialmente no la kria hela konfuzaun ba públiku.
Integridade
Profisionál TATOLI, I.P nian tenke haloko no hanai kódigu deontolójiku, ho onestidade, no kredível, hodi manten nia integridade ba promove interese públiku no estadu nian.
Jornalista no editór sira tenke demonstra espiritu responsabilidade, sentidu pertense no komprometidu, hatudu reputasaun di’ak nu’udar profisionál, iha ne’ebé no bainhira de’it hodi kontinua mantein integridade profisionál nomós institusionál.
Komponente Notísia TATOLI, I.P
Notísia Ajénsia TATOLI, I.P la’ós de’it atu informa maibé eduka públiku, haree ba audiénsia, alvu no karaker audiénsia sira nian. Iha prosesu redasaun notísia ba TATOLI la’ós repetidu maibé diretamente ba nia konteúdu loloos saida mak atu fó sai ba públiku sira.
Notísia importante (hard news) iha TATOLI, I.P fahe ba oin tolu; notísia akontesimentu, notísia faktuál no notísia kuotasaun. Notísia sira ne’e tenke badak (inzenta) no rigór.
Komponente notísia TATOLI, I.P tenke koresponde ba estrutura ka fórmula 5W+1H no inklui 3E+1N (Empower, Englighting, Encourage) no (Nationalism), pelumenus ida, iha pesa ka produtu notisiáriu TATOLI, I.P nian.
Jornalista : Hortencio Sanchez
Editór : Florencio Miranda Ximenes





