DILI, 27 agostu 2022 (TATOLI)- Amu Papa Francisco, agradese realiza enkontru ho enviadu Espesiál Extraordináriu Prezidente Repúlika, Kay Rala Xanana Gusmão, iha loron 25 agostu ne’e, hodi deskute asuntu kona-bá rezolusaun konflitu no funu iha mundu tomak, hodi hametin pás no dezenvolvimentu no hadia povu nia moris.
Xanana Gusmão orgullu ho mensajen Papa ba povu Timor-Leste, prosesu dezenvolvimentu nasionál no toleránsia iha sosiedade durante ukun-aan iha tinan 20 nia-laran.
“Ha’u agradese bele hasoru sua-santidade Papa Francisco, nia agradese tebes hodi ha’u fó apresu bo’ot tebes ba Timor-Leste, Prezidente no povu tomak, nune’e hodi Prezidente Repúblika nia naran, ha’u fó hatene katak, ita tuir hela atividade sua-santidade ninian, liu-liu kona-ba atu rezolve funu no buka meiu hapara tiha funu iha Ukránia ho rai seluk agora dadaun ne’e,” Xanana dehan, hafoin hasoru Papa, iha Palásiu Apostóliku Santa Sé Roma, haktuir komunikadu imprensa hosi mídia Palásiu Prezidensiál ne’ebé Agência TATOLI asesu, sábadu ne’e.

Amu Papa Francisco realiza enkontru ho enviadu Espesiál Extraordináriu Prezidente Repúlika, Kay Rala Xanana Gusmão, iha loron 25 agostu ne’e. Imajen/epesiál.
Xanana introdús ba Amu Papa katak, povu Timor-Leste akompaña atividade líder igreza ne’e liliu vizita ba Irake hodi halo aprosimasaun ho relijiaun Islámika no esforsu ne’e nu’udar aktu exemplár.
Tuir Xanana, Papa hateten, Timor-Leste merese hetan Kardeál foun hanesan Arsebispu Arkedioseze Metropolitana Dili, Don Virgílio do Carmo da Silva no hanesan Kardeál nasaun seluk ne’ebé sei hetan investidura iha loron 27 agostu ne’e.
Eis Primeiru Ministru, hateten Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, agradese Papa Fransisco ne’ebé temi no promove naran Timor-Leste ba mundu tomak tanba implementa projetu rezolusaun númeru 93/V(4ª) kona-bá fraternidade umana no koexisténsia komun ho umanidade no kona-ba asuntu ida ne’e, líder relijiaun sira iha Timor-Leste hahú koordena malu hodi realiza programa oioin ne’ebé envolve juventude.
“Iha ami nia konversa, ha’u temi mós kona-ba fraternidade umana hodi dehan katak, iha Timor-Leste ita hahú tiha ona programa hirak ne’e, iha fulan sira ne’e no sei hatudu tan iha fulan setembru 2022, no sei buka halo tinan-tinan hodi nune’e, loron ruma prepara aan di’ak liu tan, grupu sira hosi relijiaun oioin, katóliku , kristaun, musulmanu, hindu no konfusiu hodi bele ba aprezenta iha Jakarta nune’e motiva relijiaun sira seluk bele iha hanoin hadomi malu, respeita malu no kria dame” Xanana dehan liu hosi nota
Timor-Leste nu’udar nasaun ki’ik ida ne’ebé maiória katólika, sai exemplu hodi promove nafatin toleránsia entre relijiaun no liberdade relijiaun iha nasaun sira, iha rejiaun ASEAN no kaer metin prinsípiu hametin dame hodi tane aas konseitu no prinsípiu fraternidade umana ne’ebé Papa Francisco promove ba mundu tomak.
Iha enkontru kuaze oras ida ne’e, Papa Francisco defende atu kontinua programa fraternidade umana iha nasaun hotu atu hapara ona funu no apresia esforsu Timor-Leste hodi ajuda Papa nia programa.
“Amu Papa iha vontade liu, ita sente tebes nia kontente simu delegasaun ofisiál hosi Timor-Leste ne’ebé reprezenta Prezidente. Tanba ne’e, ha’u kontente no ha’u dehan ba nia, povu tomak sei reza ba ita bo’ot nia saúde, tanba saida maka Papa halo hodi ko’alia hasoru funu, ko’alia kona-ba pás, rekonsiliasaun no ko’alia dame entre relijiaun buat hirak ne’e presiza korajen bo’ot hanesan Papa Francisco iha vizaun bo’ot tebes no hanoin luan haree ba mundu ohin loron,” Eis PM ne’e dehan
Tuir planu, Papa Francisco sei delega Vise Primeiru Ministru Vátikanu atu vizita Timor-Leste iha loron 19 fulan setembru tinan ne’e hodi inaugura Nunsiatura Apostólika Santa Sé iha Motael, Dili, iha loron 21 ne’ebé prosesu konstrusaun ramata ona.
Xanana nu’udar reprezentante enviadu espesiál Prezidente Repúblika hato’o ba Amu Papa hodi povu katóliku Timor-Leste nia naran husu Amo Papa atu halo vizita ba Timor-Leste, no haktuir mós katak, oras ne daudaun Timor-Leste nia reprezentasaun Vátikanu iha Dili sei hala’o servisu hosi Nunsiatura Malázia reprezentante iha Dili hanesan de’it enkaregadu ba negosia hosi representasaun Malázia mai Timor-Leste.
“Ho hanoin ida ne’e, Amu Papa hatán ho dehan, sei estabelese uluk nia reprezentasaun hodi prienxe kriteria atu sai reprezentante permanente no mós sei edifisiu ba funsionamentu servisu reprezentasaun Santa Sé nian iha Estadu ne’ebé. Ho razaun hirak ne’e Amu Papa nia Vise Primeiru Ministru hosi Vátikanu sei ba vizita ba Timor-Leste atu haree besik liu kondisaun hodi prepara atu sai nu’udar nunsiatura ketak. Iha oportunidade ida ne’e, reprezetante Amu Papa nian sei halo mós inagurasaun ba edifisiu nunsiatura foun iha Dili”Xanana haktuir
Iha parte seluk, Xanana ho Papa deskute mós planu vizita ba Timor-Leste ne’ebé tuir loloos realiza iha tinan kotuk maibé adia tanba situasaun pandemia COVID-19 no iha posibilidade ajenda ba tinan oin.
“Ha’u husu katak, posibilidade Papa atu vizita ba Timor, maibé Papa esplika katak, nia husu deskulpa, la’e tinan kotuk nia ba tiha ona Timor-Leste, maibé tanba moras COVID-19 mosu maka nia la konsege ba maibé ami ko’alia ho hamanasa oituan, nia dehan haree took tinan mai ne’e karik bele ba vizita,” Xanana dehan
Xanana husu povu Timor reza ba Papa Francisco
Nune’e, Xanana husu ba povu tomak atu hasa’e orasaun ba nai -maromak bele haraik nafatin bensaun no grasa ba Papa Fransisco nia kondisaun saúde ne’ebé tama ona idade 85.
Enkontru entre Xanana no Papa Francisco termina ho serimónia bensaun murak hosi Papa ba ekipa tomak inklui entrega prenda kaibauk no kafé Timor-Leste no Papa Francisco mós entrega prendas tersu no estatua, medalla agradesimentu no livru balun ne’ebé hetan bensaun entrega ba ekipa nu’udar sinál agradesimentu.
Hafoin enkontru ho Papa remata, Xanana oferese mós prendas Timor-Leste hanesan tais, kaibauk, morten no kafé Timor-Leste ba Sekretáriu Estadu Vátikanu, Kardinal Pietro Parolin, Msgr. Edgar Parra, Suplente Ba Asuntu Jerál ba Sekretáriu Estadu Vátikanu, Sekretáriu Relasaun ba Estadu Vátikanu, Arsebispu Paul Gallagher, Sekretary of Relation With States, Joseph Murphy, Head of Protocol of the Vatican no Msgr. Bruno Bastos Lins, Deputy of Head of Protocol.
Delegasaun Timor-Leste ne’ebé akompaña Xanana hasoru Papa Francisco kompostu hosi Assesór Polítiku Prezidente Repúblika, Tomás do Rosario Cabrál, Assesora Administrasaun Finansa Palásiu Prezidente, Dirce dos Reis Amaral, Asistente Enviadu, Vanessa Pereira, Ofisiál Fotografu Media Prezidente Repúblika, Eugénio Pereira da Silva no akompaña direita hosi Embaixadora Timor-Leste ba Vátikanu, Juvita Rodrigues B. Ataide Gonçalves ho ekipa Protokolu, Sausia Soares no Jennifer Ventanilla.
Jornalista: Nelson de Sousa
Editór : Florencio Miranda Ximenes





