DRSRN-UNICEF realiza formasaun iha Oé-Cusse atu rejista moris ba labarik

OÉ-CUSSE, 08 setembru 2022 (TATOLI) – Diresaun Jerál Servisu Rejistu Natariadu (DJSRN), serbisu hamutuk ho parseiru Fundu Nasaun Unidade ba Infánsia (UNICEF, sigla inglés), kinta ne’e realiza formasaun ba autoridade komunitária no profisionál sira kona-bá prosesu rejistrasaun moris ba kosok -oan sira iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA).
Formasaun ne’e hala’o durante loron rua, thahú kinta to’o sesta, ho tema ‘Liuhosi formasaun ba líder komunitária hodi garante identidade ba sidadaun Timor-oan ho rejistu kosok-oan 0-5’.
Nune’e fasilita ba formasaun ne’e mai hosi Diresaun Jerál Nasionál Servisu Rejistu Sivíl Notariadu Nasionál, no partisipa másima hosi autoridade komunitária, xefe suku no xefe aldeia sira, profisionál saúde kada postu saúde no sentru saúde iha territóriu Oé-Cusse.
Diretór Diresaun Jerál Servisu Rejistu Notariadu, Crisogno da Costa Neto, informa, programa rejistu moris ba kosok oan-sira, hosi tinan 0 to’o 5, importante tanba bazea Konstituisaun garante labarik sira-nia direitu, bainhira labarik moris mai, tenke hetan ona ninia identidade nu’udar sidadaun Timor-Leste.
“Tán ne’e maka ohin ita halo formasaun ba autoridade komunitária, profisionál saúde, atu bele rekolla dadus sira hosi oan-sira, iha ita-nia área liuliu xefe suku no aldeia sira tanba dalaruma inan-aman sira lakohi rejista, entaun autoridade komunitáriu bele fó esplikasaun no enkoraja,” Crisogno da Costa Neto, ko’alia iha abertura formasaun hala’o iha salaun Alfándega, Palaban, Oé-Cusse.
Tuir nia haree, dala barak labarik sira abandona, no akontese ema balu aproveita esplora ba utilizasaun ho objetivu oinoin, entaun viola labarik sira-nia direitu, tán ne’e maka Estadu iha direitu no devér tomak hodi proteje labarik sira liuhosi rejistu ba kosok oan-sira.
“Bainhira labarik moris mai, ita rejista kedan entaun sira iha ona identidade inan-aman nia nasionlidade, nune’e bainhira sira boot fasil asesu ba edukasaun no buat seluk, tanba daudaun ne’e akontese iha ita-nia rai, la’ós labarik de’it maibé ema boot, bainhira asesu ba idozu pensaun sira ba veteranu, susar tanba dokumentu sidadania laiha tanba seidauk halo rejistu iha notariadu, atu evita ida-ne’e, tenke hahú ona hosi kosok oan sira moris mai, rejista kedas,” nia afirma.
Parseiriu UNICEF iha Timor-Leste, Hitomi Fujimotc, informa, UNICEF apoia formasaun ne’e ne’e iha munisípiu tolu iha Timor-Leste, tanba ne’e nu’udar atividade ida-ne’ebé importante ba labarik hotu.
“Labarik ne’ebé moris iha Timor-Leste tenke rejistu imediatamente hosi Estadu, depois labarik ne’e moris mai, tanba sei labarik la rejistu, Estadu sei la hatene katak labarik ne’e eziste, nune’e bainhira buat ruma akontese ba labarik nia moris sei laiha baze legál atu proteje labarik nia moris, no mós planeamentu nasaun hanesan eskola no programa imunizasaun la inklui labarik sira-ne’ebé la rejistu,” nia katak.
Aliende ne’e mós, rejistu moris no sertidaun moris garante labarik nia naran no nasionalidade, nune’e mós labarik nia direitu iha nível globál nomoos iha Timor-Leste, tán ne’e atu realiza rejistrasaun moris ba kosok oan-sira, persiza konsiénsia no esforsu hosi família de’it la sufisiente.
“Maibé presiza serbisu hamutuk no kolaborasaun entre fornesedór serbisu sira, hanesan rejistu sivíl notariadu, xefe suku no aldeia nomoos profisionál saúde, ne’ebé mak hola parte iha formasaun ne’e iha papél polítika durante prosesu rejistu moris, tán ne’e maka formasaun ne’e importante,” nia afirma.
Nune’e nia informa, tuir kaléndariu ba prosesu rejistasaun ba kosok oan-sira iha Oé-Cusse sei akontese iha tinan 2022 ne’e, ekipa serbisu sei husu apoia hosi autoridade komunitária sira, kampaña rejistu movél ne’e, nu’udar oportunidade di’ak ba komunidade iha área remota.
Prezidente Autoridade RAEOA, reprezenta hosi Sekretária Rejionál ba Asunt Edukasaun no Solidariedade Sosiál, Avelina da Costa, orgullu tanba Governu Timor-Leste iha parseiru di’ak ho UNICEF, tanda dezde ukun-aan to’o ohin loron serbisu maka’as, sempre apoia Governu atu fó tratamentu di’ak futuru Timor-Leste nia jerasaun liuliu kona-bá rejistu moris.
“Rejistu moris importante tanba asegura iha konvensaun direitu labarik no Konstituisaun RDTL, katak labarik idak-idak nia iha direitu atu iha identidade no nasionalidade, bainhira simu oan batizmu ka lae ne’e ketak ida, maibé tenke iha rejistu moris nasionalidade, nune’e nia bele iha identidade katak, ohin nia moris mai sai ona sidadaun Timor-Leste,” nia katak.
Nia apela ba autoridade komunitária sira suku bainhira programa ne’e hahú hala’o rejista iha fatin hotu-hotu presiza kolabora, fasilita fahe informasaun ba inan-aman sira mobiliza sira atu halo rejista ba kosok ona-sira ba sira-nia futuru.
Notísia relevante: https://tatoli.tl/2021/09/13/djsrn-unicef-sei-halao-rejistu-moris-ba-labarik-iha-munisipiu-haat/
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Evaristo Soares Martins

