Teófilo: “SEAK promove ‘tara bandu’ kombate ‘hoax’ iha Timor-Leste”

AINARO, 14 outubru 2022 (TATOLI)—Sekretária Estadu Arte no Kultura (SEAK), Teófilo Caldas, hateten iha tempu globalizasaun ne’e joven sira iha oportunidade, direitu no dever atu utiliza internet hodi haree no kria hoax maibé naturalmente SEAK mós sei promove “Tara bandu” atu kombate hoax iha Timor-Leste.
Notísia Relevante: SEKOMS lansa kampaña nasionál kombate hoax faze datoluk ba nivel munisípiu
“Direitu atu utiliza no haree buat furak no di’ak sira iha internet maibé iha dever atu labele utiliza ka falsifika informasaun no dokumentu balun. Maibé, naturálmente ha’u dehan kultura SEAK (ami) mós promove hela tara bandu atu ita kombate hoax ida-ne’e iha Timor-leste. Tanba iha abertura, kombate hoax ne’e, ha’u ho Sekretáriu Estadu no espoza Primeiru-Ministru, ami ba lansa iha Comoro, Goltota, entaun, ita hakarak ita-boot sira moris iha saudavél, moris ho informasaun ne’ebé di’ak no kredivel,” Teófilo Caldas hateten liuhosi nia diskursu iha kampaña nasionál kombate hoax no promove internet saudavél liuhosi “Sensibilizasaun Literasia Dijitál” ba estudante sekundária iha eskola Católika Santo Inácio de Loiola, Maubisse Villa, sesta ne’e.
Tanba ne’e, Governante ne’e husu ba estudante sira utiliza internet ne’e ho pozitivu, tanba estudante mak futuru ba Estadu ne’e nian.
“Ita-boot sira mak futuru Estadu ne’e nian no ita-boot sira mak ai-rin metin ba ita-nia Estadu no ba ita-nia nasaun ne’e, tanba ne’e ita-bot sira tenke esforsu aan makaas atu labele utiliza ita-nia internet ho buat ne’ebé falsu no buat ne’ebé bosok,” nia apela.
Tanba, nia esplika, iha prespetiva kultura nian ne’e bei’ala, avó no jerasaun tuan sira eduka sosoiedade Timor-Leste hodi hatene respeita, rona malu, fiar no hadomi malu, liuhosi atividade kulturál ‘tara bandu’.
“Uluk ne’e laiha telefóne maibé sira promove tara bandu hanesan tidin ai ida no kahe ka kesi ai-tahan, karau nia dikur no naan ruin sira tara iha ne’ebá, ida-ne’e sinál tara bandu. Tara bandu, atu labele bosok malu, labele lori lia falsa, sobu ema-nia familia, labele oho malu no nauk sasán ida-ne’e mak tama hotu iha ne’ebá,” nia afirma.
Maske nune’e, nia dehan, informasaun ka lia falsa ne’e lori sobu ema-nia familia no estraga mós ema oho malu.
“Ema-nia feen no laen moris di’ak no hadomi malu hela, derepente lia falsa ida tama, nia la análiza to’o mai baku liu nia feen ka feen mak baku kedas nia laen, entaun destroi sira-nia familia tanba liafuan bosok. Uluk avó sira tara bandu ida-ne’e, ha’u la hatene, Maubisse sei iha ka la’e, maibé iha Manufahi sei iha. Sira tara bandu halo festa boot, bolu ba ema hotu, katak labele bosok malu, nauk sasán, estraga ema-nia sasán no aat liu, labele estraga ema-nia oan feto sira-nia futuru, entaun kultura la hanorin ida-ne’e mai ita. Kultura la hanorin lia bosok, lia falsa, informasaun falsa, la hanorin mós falsifika dokumentu no halo editasaun ba ema seluk nia fotográfia, ne’e kultura la hanorin,” nia dehan.
konsidera iha mundu modernizasaun no iha tempu globalizasaun ne’e buat barak avansadu kompara ho tempu uluk.
“Iha tempu globalizasaun buat barak mak avansadu tebes. Fila-fali ba ami-nia tempu, ami laiha telefóne. Uluk ami eskola iha SD (Primária) to’o SMA (sekundária) ami laiha telefóne, kuñese ka gosta malu, tatoli liuhosi manu-talin hakerek surat kuaze fulan tolu mak to’o iha ida ne’ebá. Kompara ho ita-boot sira-nia tempu, iha minute de’it manda mensajen ba, nia mós haree no hatan kedan mensajen, ne’e mak globalizasaun no modernizasaun,” nia hateten.
Jornalista : Nelia Fernandes
Editór : Cancio Ximenes

