Carmelita dúvida avaliasaun ANAAA ba universidade sira

DILI, 16 novembru 2022 (TATOLI)—Deputada hosi Bankada Congresso Nacional Reconstrução Timorense (CNRT), Carmelita Caetano Moniz, dúvida ho avaliasaun Ajénsia Nasionál Avaliasaun Akreditasaun Adakémika (ANAAA) ba universidade sira tanba rekrutamentu iha setór justisa hanesan atu sai juiz, prokuradór ho defensór públika susar atu hetan lisensiadu ne’ebé prodús hosi universidade sira iha rai-laran.
ANAAA halo avaliasaun periódika ba universidade iha Timor-Leste ne’ebé akreditadu ka lae tanba ita haree ezemplu de’it iha setór justisa atu hetan de’it ema na’in-22 juiz, prokuradór 22 no defensór públiku susar tebe-tebes até agora Prokuradór Jerál Repúblika (PJR) mai protesta loos iha komisaun katak ema na’in-40 tuir formasaun maibé no fim hetan sia (9) de’it.
Maibé na’in-sia (9) mós foin tinan ida seidauk kompleta tinan ida ho balun, hodi sai hanesan prokuradór tinan rua ho balun bele menus tan.
“Tanba ne’e mak ha’u husu funsaun hosi ANAAA halo duni ka lae tanba entermu kualidade ba ita-nia universidade sira-ne’ebé la akreditadu kestionavel. Rezultadu hosi ita-nia rekrutamentu sira. tanba ne’e husu ba Governu se bele esplika ajénsia ne’e nia serbisu efetivu ka lae hodi garante ita-nia kualidade ba edukasaun liu-liu universitáriu ne’ebé tinan-tinan prodús timoroan barak tebes. Ita orgullu tanba produsaun barak sai lisensiadu iha área oioin maibé tenke ho kualidade, ho nune’e ita hamenus ema hosi li’ur,” Deputada CNRT ne’e hato’o iha debate proposta OJE 2023 faze espesialidade iha PN, kuarta ne’e.
Iha fatin hanesan Deputadu Fretilin, Antoninho Bianco, konsidera ajénsia ne’e la’ós foin mak estabelese maibé kle’ur ona.
“Ha’u akompaña muito bem kuandu sira atu avalia ne’e ema internasionál inklui envolve iha laran fó akreditasaun ba universidade, hanoin ne’e mak durante ne’e la’o. Maibé ita atu hanorin atu atu sai sientista mak barak duké ita atu haruka ema sira-ne’e atu sai ba kampu traballu. Durante ita iha la’ós dehan sira laiha kapasidade maibé sira kapasidade sientista mak barak,” nia dehan.
Nia fiar ajénsia ne’e hala’o nia serbisu durante ne’e la’o di’ak ho ema nasionál no internasionál envolve iha méritu ho kursu doutoramentu atu fó akreditasaun ne’ebé la’ós laiha kapasidade.
Deputadu Partidu Demokrátiku (PD), Adriano do Nacimento, hateten kona-ba graduadu sira kestaun la’ós ajénsia atu halo akreditasaun ne’e parese ita halo reflesaun didi’ak Timor-Leste nia problema iha ne’e língua mós.
“Tanba mai iha Sentru Formasaun Jurídika no Judisiáriu (SFJJ) portugés mak dahuluk. Maibé universidade privadu sira lahatene dosente ne’ebé hanorin mateira hotu portugés ne’e hira, Se sira hanorin ho língua bahasa Indonézia no Tetun, klaru mai sentru formasaun jurídika labele. Entaun, buat ruma sala iha ne’e liliu iha sistema edukasaun,” nia hateten.
Hatán ba ida-ne’e, Ministru Ensinu Superiór no Siénsia no Kultura (MESSK), Longuinhos dos Santos, hateten ANAA nia papél importante atu avalia instituisaun no programátiku, prosesu avaliasaun lisensiamentu mai hosi MESSK depois ANAAA halo avaliasaun hosi ema méritu ne’ebé mesak ho kursu doutoramentu de’it avalia hodi garante rigór no oinsá promove kualidade ensinu superiór hotu iha Timor-Leste.
Enkuantu iha debate ne’e deputadu sira aprova proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2023 ba ANAAA ho montante $442.099 iha espesialidade ho votu a-favór 44, kontra 0 no abstensaun 16.
Ba tinan oin, ANAAA iha programa rua boa-governasaun no jestaun instituisionál ho edukasuan no formasaun.
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes

