DILI, 28 novembru 2022 (TATOLI)—Sekretáriu Estadu Igualdade Inkluzaun (SEII), Maria do Rosário Fátima Correia, hateten Planu Asaun Nasionál Violénsia Bazea ba Jéneru (PAN-VBJ) sai matadalan ba Governu no parseiru sira atu implementa VBJ iha Timor-Leste.
“Atu haforsa Lei Kontra Violénsia Doméstika, Governu iha estratéjia hodi hamosu Planu Asaun Nasionál PAN-VBJ hanesan matadalan ida ba Governu no parseiru Internasionál no Nasionál hodi implementa prevensaun violénsia bazea ba jéneru iha Timor -Leste,” Governante ne’e hateten liuhosi komunikadu ne’ebé Agência Tatoli asesu, segunda ne’e.
Nune’e iha Orsamentu Jerál Estadu (OJE) hahú hosi 2018 to’o 2023, SEII kontinua ho konsidera asuntu igualdade no inkluzaun sosial iha sira-nia orsamentu no programa sira, tanba SEII iha tinan hirak liubá kazu violénsia ne’e sa’e makaas maibé hafoin iha esforsu hosi parte hotu-hotu hodi halo sensibilizasaun ba iha LKVD, VBJ no ikus ne’e kazu violénsia doméstika hahú redús.
“Bainhira ita haree fali ba kotuk kazu ne’ebé domina mak kazu violénsia doméstika tanba bainhira lei ne’e vigór no implementa, hotu-hotu inklui ajénsia internasionál no nasionál sira, ita halo sensibilizaun barak nune’e ita konsege redús violénsia,” nia dehan.
Entretantu Sekretária Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), Mericio dos Reis “Akara”, ne’ebé reprezenta Primeiru-Ministru, Taur Matan Ruak, hateten atu halo prevensaun ba violénsia presiza ema hotu hahú atu respeitu malu atu labele halo diskriminasaun ba ema seluk liuhosi liafuan no hahalok.
“Ita aprende hahú respeita malu atu labele fó diskriminasaun ba malu la’ós ba maluk feto maibé ba maluk defisénsia sira hotu, tanba ne’e ita presiza atu uza termu liafuan sira hodi labele ofende ka desvaloriza ita-nia maluk sira liu-liu ema ho defisiensia sira,” Mericio dos Reis “Akara” hateten.
Vise-Prezidente Grupo das Mulheres Parlamentares de Timor-Leste (GMPTL), Lidia Norberta dos Santos, hateten violénsia hasoru feto no labarik-feto sai nu’udar problema sosiál iha Timor-Leste, nune’e presiza buka solusaun atu hapara ka elimina tanba violénsia ne’e violasaun direitu fundamentál ema-nian.
Deputada ne’e haktuir, Timor-Leste konsagra ona igualdade jéneru nu’udar prinsípiu fundamentál ida ba iha moris sosiál familiár, polítika no seluk tán.
Violénsia hasoru feto no labarik-feto ne’ebé kriminaliza hosi kódigu penál no LKVD, bainhira halo abordajen presiza mós reforma sira seluk nune’e bele garante igualdade, pás no justisa sosiál iha Estadu RDTL.
“Nu’udar deputada iha uma fukun Parlamentu Nasionál iha biban ida-ne’e hodi GMPTL nia naran kontinua no komprometida hodi kontinua defende direitu feto no labarik-feto no grupu vulneravél no marjinalizadu sira, tane aas nafatin prinsípiu igualdade jéneru no lae ba diskriminasaun no respeita ba lei sira-ne ebé vigór hodi la permite hahalok diskriminatóriu sira hotu,” nia dehan.
Prezidente Autoridade Munisípiu Ermera, Eusébio Salsinha, hateten aktu violénsia labele buras no la’o nafatin iha sosiedade liuliu iha área remota sira.
“Liuhusi lansamentu ne’e ha’u apela atu ita konsolida ita-nia forsa atu ita hamutuk iha vontade ida de’it, ita firme no ita luta hasoru violénsia kontra feto no labarik-feto sira,” nia dehan.
Kampaña Kontra Violénsia Hasoru Feto no Labarik-Feto ne’e sei hala’o durante loron 16 nia laran iha territoriu Timor laran tomak hosi SEII no parseiru internasionál no nasionál no sei remata iha loron 10 fulan dezembru iha Dili.
Jornalista : Osoria Marques
Editór : Cancio Ximenes




