Governu presiza instala labortóriu komprova produtu tuir regra ijiena-sanitária

DILI, 14 dezembru 2022 (TATOLI)–Inspetór Jerál Autoridade Inspesaun no Fiskalizasaun Atividade Ekonómika Sanitária no Alimentar, Institutu Públiku (AIFAESA, I.P), Ernesto Monteiro, hateten durante ne’e AIFAESA rekolla dadus iha territóriu nasionál ne’ebé identifika katak risku ai-han kontinua eziste.
Nia hatutan, Governu presiza hasa’e kapasidade servisu no esensiál tebes atu instala laboratóriu hodi komprova produtu ne’ebé la konserva tuir regra ijiene no sanitaria, no hasa’e koñesimentu konsumu liuhosi meiu oioin.
“Dadus ne’ebé AIFAESA, rekolla hatudu katak risku ai-han kontinua eziste, nune’e presiza hasa’e kapasidade servisu tuir regulamentu Food Control Infrastructure and Regulatory Framework (OMS). Nune’e, esensiál tebes atu instala laboratóriu hodi komprova produtu ne’ebé ho rotulajen lakompletu no sira ne’ebé lakonserva tuir regra ijiene no sanitaria, Tanba ne’e, presiza hasa’e koñesimentu konsumu liuhosi meiu oioin,” Inspetór Jerál AIFAESA hateten, iha lansamentu relatóriu estudu hosi AIFAESA no semináriu kona-ba ai-han seguru, iha salaun Delta Nova, Dili, kuarta ne’e.
Tanba ne’e, nia dehan, presiza kria mós lei espesífiku ba rotulajen hodi garante di’ak liután kualidade ai-han no kualidade kontrolu hosi entidade relevante sira.
Dadus ne’e AIFAESA rekolla hosi estabelesimentu komersiál ba setór ai-han iha munisípiu no postu administrativu sira, maibé estudu ne’e la kobre informasaun kompletu tanba iha limitasaun institusionál hanesan rekursu umanu menus, finanseiru no transporte la sufisiente.
Durante ne’e, AFAIESA identifika 1.801 estabelesimentu komersiál depois avalia kondisaun kritiku hamutuk 114 no identifika restaurante hamutuk 104, avalia kondisaun kritiku hamutuk 12 no produtu ai-han ne’ebé sirkula iha merkadu ho ninia embalejen ne’ebé resjitradu.
Tuir relatóriu, iha tinan 2017, AIFAESA hala’o monitorizasaun ba loja sira hamutuk 1,801, ne’ebé kompostu hosi 114 mak iha kondisaun grave ba atividade komersiál, aleinde ne’e monitoriza mós restorante 104 ne’ebé fa’an 12
“Iha 2022, ami halibur ai-han no produtu bebida nian hamutuk 2,404. Produtu hirak ne’e mai hosi nasaun 50 no Língua 20. Kona-ba produtu ne’ebé rejistu ona, produtu barak liu mak produtu mai hosi nasaun Indonézia reprezenta 59.82%, Portugál 7.17%, Malaizia 5.24%, Austrália 3.49%, Brazil 2.63%, Xina 2.37%, Thailandia 2.07% no ki’ik liu mak Singapura 1.62% no Vietnam 1.41%,” nia dehan.
Lian ba produtu maiória ho lingua misturadu 61.84% mak lian Indonézia 22,83%, inglés 9.99%, no portugés 3% no restajen ho lian ne’ebé konsumidór la intende mak hanesan Vietname, Mandarin, França, Thailandia, España, Árabe no Latina.
Finalidade hosi estudu ne’e, atu hadi’ak metodolojia atuasaun, kriasaun norma téknika no prosedimentu inspesaun no fiskalizasaun, inklui fundamentu desizoriu ba asaun, planu no polítika iha entidade relevante Estadu nian.
Reprezentante Ministru Koordenadór Asuntu Ekonómiku (MKAE), Sekretária Estadu Kooperativa (SECoop), Elizáriu Ferreira, hateten ho dadus ne’ebé mak rekolla ona parte relevante sei halo análiza nune’e bele hatene kualidade ai-han iha Timor-Leste.
“Nune’e, ohin. ami halo lansamentu relatóriu kona-ba dadus ne’ebé mak rekolla hahú tinan 2017-2022, maibé ida-ne’e inísiu hato’o relatóriu seidauk halo análiza profundu kona-ba kualidade ne’ebé eziste iha ita-nia rain,” nia dehan.
Maibé, tuir nia, ida-ne’e presiza iha laboratóriu mak hafoin bele identifika produtu nia kualidade.
“Problema ne’ebé mak ami hasoru maki ta seidauk iha laboratóriu hodi identifika ninia kualidade ne’e, ne’ebé liuhosi relatóriu ne’e ami esforsu atu halo análiza hodi bele uza siéntifika hodi bele hatene ai-han nia kualidade,” nia dehan.
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes

