Top

Loron 31 dezembru nu’udar loron harohan ba pás

Sua Eminência Dom Virgílio Cardéal do Carmo da Silva. Imajen Tatoli/Francisco Sony

DILI, 31 dezembru 2022 (TATOLI)—Arsebispu Arkidioseze Metropolitana Dili, Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, SDB, lee sai mesajen hosi Papa Francisco nian ba santa kreda iha mundu kona-ba loron mundiál pás nian ne’ebé kada tinan monu iha loron 01 janeiru.

“Ha’u koko transmite mensajen hosi Sua Santidade Papa Francisco nian kona-ba loron mundiál pás nian ba dala-56, hanesan ita hotu hatene kada tinan iha loron 01 janeiru ita komemora loron mundiál pász, ita kontinua reza ba páz. Nune’e hanesan ohin ha’u dehan loron ohin atu agradese ba pás nune’e mós loron atu harohan ba pás,” Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, SDB hateten liuhosi omília selebrasaun eukaristia ba tinan tuan troka tinan foun, iha igreja Katedral, Dili, sabadu ne’e.

Dom Virgílio lee sai Amu Papa Francisco nia mensajen katak hahú laiha ema ida salva nia an rasik ba kombate COVID-19, maibé hamutuk mak bele harii pás, presiza mós kaer liman hamutuk hodi hakat no konstrui pás.

Papa Francisco sita karta Jõau Paulo hosi tesalónika dehan, agora kona-ba tempu no époka sira maun alin doben sira imi la presiza buka buat ida hakerek imi rasik hatene didi’ak ona katak loron Nai nian sei to’o mai hanesan na’ok-teen iha kalan.

“Ho liafuan ida-ne’e, João Paulo enkoraja komunidade tesalónika atu hamriik metin sira-nia fuan no sira-nia ain hamriik metin iha fatin, ho matan nakloke ba realidade haleu ho eventu istóriku sira hein kona-ba Nai ne’ebé sei mai maske eventu tranzitu sira taka hela ita-nia moris, ita sente iha hela nakukun no injustisa no terus nia-laran,” nia dehan.

Dom Virgílio Kardeál hateten, mensajen hosi Papa Francisco ne’e sarani nia fuan nakloke ba esperánsa no konfia iha Maromak ida-ne’ebé halo nia an prezente akompaña sarani sira sustenta ho forsa tomak no liu-liu guia hotu-hotu nia dalan.

“Tanba razaun ne’e João Paulo kustantemente husu ba komunidade atu vijilante halo buat sira-ne’ebé di’ak, loos no justu, nune’e ita keta dukur hanesan ema seluk halo maibé matan moris no neon-na’in nafatin. Liafuan sira-ne’e konvite ida atu ita neon-na’in hadook an hosi tauk, terus no buat hotu ne’ebé lori destruisaun, atu ita keta dezanima, maibé ita tenke sai sentinela matan  moris no prontu atu haree naroman dahuluk ne’ebé sei mosu maske iha nakukun boot nia-laran,” nia dehan.

Nune’e, Papa Francisco mós konvida sarani sira atu haree situasaun COVID-19 nian, tanba COVID-19 lori ema ba nakukun boot ida, nia atrapalla ema-nia moris loro-loron, aparetamente trankuilidade maske iha sosiedade ne’ebé faze aas sei la hakmatek, nia husik hela dezorintasaun boot ida no terus lori mate barak ba maluk sira.

Iha situasaun defisil ida-ne’e, lori mós konfuzaun boot ida ba sientífiku sira mobilizasaun médiku sira iha mundu rai-klaran oinsá ema bele hatan ba ema-nia terus no buka medida ne’ebé posivél.

Nune’e, autoridade polítiku tenke halo medida sira atu organiza no buka dalan atu hatán ba emerjénsia aleinde aspetu fíziku COVID-19 nian mós lori aat ba indivu no família barak, tempu izolamentu ne’ebé naruk no maneira oioin restruisaun ba liberdade kontribui ba situasaun ida ne’e.

“Ita mós labele nega estragu sira aspetu sosiál no ekonómia ne’ebé maihosi impaktu pandemia, situasaun ne’e mós ameasa ba empregu tanba ema barak la servisu nune’e mós agrava liutan probelema sira solidaun ita-nia sosiedade. Partikularmente sira ne’ebé ki’ak, ita hanoin traballdór barak tokon ba tokon ne’ebé lakon sira-nia servisu no moris sein apoiu durante lock down,” nia hateten.

Raramente ema rona individu no sosiedade sira la hetan progresu iha kondisaun ida-ne’ebé haki’ak sentimentu sira dependénsia no moruk hafraku sira atu asegura pás provoka konflitu sosiál frustrasaun ho forma oioin violénsia ninian.

Loos duni pandémia ameasa boot liu ba fatin hirak ne’ebé hakmatek no husik hela frajildade forma oioin, tinan tolu liu tiha tempu loos nian atu husu bele apreende no husik  an no komunidade bele tranforma ida-ne’e mak momentu ne’ebé privileiju atu prepara ba Nai nia loron.

“Ha’u observa dala barak ita susar atu inerje hanesan iha momentu sira krize ita inerje ba di’ak no aat. Ohin ita bele husu ba ita-nia an saida mak ha’u apreende hosi pandémia no pasu foun saida mak ita tenke tuir atu hadook an hosi ámbitu sira tuan nian prepara ita-nia an didi’ak, aten brani hasoru buat ne’ebé foun,” nia dehan.

Papa Francisco haktuir, sinál sira moris no esperansa ne’ebé bele haree tulun ema atu haketak ba oin no koko atu halo mundu ne’e sai fatin di’ak ida, atu povu bele moris ba, hafoin esperiénsia hosi frajilidade sira bele dehan katak lisaun ne’ebé di’ak no furak liu atu aprernde hosi COVID-19 mak realizasaun ida katak ema hotu presiza malu.

Ida-ne’e mak tezouru ida-ne’ebé folin boot tebes maibé mós frajil tebes, umanidade partilla hanesan feton ho naan, hotu-hotu mesak Maromak oan no laiha ema ida bele salva an mesak.

“Konsekuentemente ita urjentemente presiza hamutuk buka no promove valór sira universál ne’ebé bele orienta ba fraternidade umana, ita mós apreende konfiansa ne’ebé ita tau iha progresu teknolójia no efeitu sira globalizasaun la’ós esesu de’it ne’ebé mak fila ba individualístiku kompromete promesa sira justisa armonia no dame ne’ebé ita buka namanas,” nia hateten.

Iha iha mundu ne’ebé la’o lais loos ne’e iha problema barak ne’ebé buras hanesan igualdade, injustisa, pobreza no marjinalizasaun kontinua kontribui ba konflitu no haki’ak violénsia nune’e mós funu.

“Pandemia la’ós de’it lori terus maibé mós iha efeitu pozitivu sira ida-ne’e mós inklui hanorin ita apreende haraik-an hanoin fali mós sertu esesu kno renova uitoan mós sentidu solidaridade katak halo ita sente mós ema seluk nia susar, no koko oinsá bele hatan esperiénsia ne’e halo duni konsiente katak ita ema presiza malu,” tuir nota ne’ebé Don Virgílio lee.

Iha mesajen ne’e, Papa Francisco dehan, hotu-hotu nota katak resposta ne’ebé efetivu liu ba pandemia maihosi grupu sira sosiál polítiku instituisaun sira públiku no privadu sira nasionál no internasionál sira tau sira-nia interrese hamutuk halibur sira-nia forsa hasoru dezafiu sira-ne’e.

“Tanba pás ne’e konstrui hosi domin, fraterniade no dezeinterrese mak bele ajuda konkista krize pesoál soaiál no globál,” nia dehan.

Hafoin situasaun COVID-19 iha mosu tan dezastre boot ida ba mundu mak, funu Ukránia no Rúsia tanba liuhosi funu ida-ne’e fó terus ba mundu hahú hosi diretamente no indiretamente, ema barak mak sai vítima ba funu.

“Ho terus sira-ne’e, inspirasaun Maromak nian de’it mak ita bele haree mundu ida foun no kontribui ida-ne’ebé boot liután reinu ida-ne’ebé iha domin justisa no pás,” nia hateten.

Iha biban ne’e, mós Dom Virgílio Kardeál lori ingrja lokál nia naran hato’o sentidu kondolénsia ba Amu Papa Bento XVI nia mate liuhosi reprezentante Vatikanu iha Timor-Leste.

Jornalista : Arminda Fonseca

Editór       : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

Sponsored
error: Content is protected !!