Top

PPN destaka importánsia kooperasaun multilaterál iha Asembleia Parlamentár ASIÁTIKA

Prezidente Parlamentu Nasionál, Aniceto Longuinhos Guterres Lopes, partisipa Assembleia Parlamentár ASIÁTIKA ho tema ‘Promovendo o Multilateralismo na Mudança de Dinámica Globál’ iha Turkia, domingu-tersa (08-10). Imajen/Mídia PN.

DILI, 09 janeiru 2023 (TATOLI)—Prezidente Parlamentu Nasionál (PPN), Aniceto Longuinhos Guterres Lopes, destaka importánsia kooperasaun multilterál oinsá hamutuk hatán kestaun globál iha Assembleia Parlamentár nasaun ASIÁTIKA ba dala-13 ne’ebé  tinan ne’e hala’o iha Turkia.

Prezidente Parlamentu Nasionál, Aniceto Longuinhos Guterres Lopes, hato’o intervensaun iha Assembleia Parlamentár ASIÁTIKA ho tema ‘Promovendo o Multilateralismo na Mudança de Dinámica Globál’ iha Turkia, domingu-tersa (08-10). Imajen/Mídia PN.

“Gratidaun ba konvite hodi partisipa iha plenária ne’ebé nasaun ASIÁTIKU hasoru malu atu fahe perspetiva komún sira kona-ba importánsia hosi oinsá promosaun multilaterál sira iha dinámika global,” Prezidente PN hato’o iha nia intervensaun iha Assembleia Parlamentár ASIÁTIKA ho tema ‘Promovendo o Multilateralismo na Mudança de Dinámica Globál’ iha Turkia liuhosi komunikadu imprensa ne’ebé Agência Tatoli asesu, segunda ne’e.

Plenária ne’e hala’o durante loron rua ne’ebé hahú hosi domingu-tersa (08-10 janeiru 2023) ho  tópiku relevante dezáfiu mundu hasoru tinan tolu ikus ne’ e, aumenta alterasaun klimátika  ne’ebé iha.

“Tinan tolu ikus mundu hetan ona transformasaun boot, polítika no ekonómika, dezáfiu globál barak kontinua mosu nafatin iha kompleksidade liu-liu unu entre Rúsia no Ukráina, no iha impaktu transformativu ba ekonomia mundiál, tensaun jeopolítika ne’ ebé aumenta no atrazu rekuperasaun hosi COVID-19 halo nasaun hotu-hotu nakdoko,” nia dehan.

Ida-ne’e impoin obstákulu sériu hodi kontinua esforsu sira ba dezenvolvimentu inkluzivu no sustentável, mundu  hasoru ameasa interligadu ida-ne’ebé bele tau iha risku estabilidade globál, hanesan pandemia saúde globál, mudansa klimátika, dezigualdade sira no inseguransa ekonómika.

Iha dezáfiu globál hirak ne’ ebé mosu daudaun kooperasaun internasionál iha presaun tanba hamosu nasionalizmu no protesionizmu ne’ebé boot.

“Hanesan mós ho buat ne ‘ebé akontese ba nasaun sira seluk, pandemia blokea, katástrofe públika no funu iha Ukránia, afeta makaas ita-nia setór sosiál no ekonómiku. Iha Timor-Leste, folin ai-han aumenta 8.2% iha fulan setembru tinan 2022 no folin petróleu sa’e ba 21% kompara ho períodu ne’ ebé hanesan, tanba aumentu iha folin enérjia no perturbasaun iha kadeia abastesimentu nian ne ‘ebé rezulta hosi funu Rúsia no Ukráina,” nia hateten.

Prezidente PN ne’e, partilla atu hatán ba dezáfiu sira-ne’ e, Timor-Leste kria ona resposta ida-ne’ebé makaas, hodi implementa pakote estímulu ekonómiku oioin, reforsa medida saúde públika, proteje uma kain vulnerável no setór emprezariál liuhosi konsesaun subsídiu no insentivu sira no atribuisaun subsídiu kombustível ba operadór transporte públiku sira.

“Ami rekoñese importánsia atu kontinua mantein dame iha rejiaun kresimentu ida-ne ‘e ho tendénsia prometedór iha setór hotu-hotu. Prevensaun, kria no mantein dame, ne’e kna’ar todan ida-ne ‘ebé bele lori tinan barak hodi alkansa. Ita ko’alia liu kona-ba importánsia atu investe barak liu tan iha prevensaun konflitu no rezolusaun kona-ba tensaun liuuhosi rezolusaun dame, diálogu no rekonsiliasaun.

Timor-Leste sai hanesan defensór makaas ida ba multilaterál no organizasaun rejionál bele kaer kna’ar importante ida iha manutensaun ba estabilidade rejionál no kooperasaun ekonómika rejionál, ne ‘ebé sei tulun la’ós de ‘it atu hatán ba kestaun atuál no globál sira-ne’ebé foin mosu, maibé mós kestaun nasionál sira.

Tuir nia, iha  era ida-ne ‘e ita presiza iha kooperasaun ne’ ebé boot no multilaterál liután, bainhira nasaun balun prefere liu atu prioritiza sira-nia ajenda estratéjiku rasik no husik hela mundu tomak.

Prezidente Parlamentu Nasionál, Aniceto Longuinhos Guterres Lopes, partisipa Assembleia Parlamentár ASIÁTIKA ho tema ‘Promovendo o Multilateralismo na Mudança de Dinámica Globál’ iha Turkia, domingu-tersa (08-10). Imajen/Mídia PN.

Timor-Leste sei hala ‘o kna’ar ida-ne’ ebé ativu liu iha área hirak ne ‘e, atu insentiva relasaun kulturál, ekonómika no komersiál sira-ne’ ebé forte liután ho nasaun sira seluk, ne ‘ebé importante tebes atu mantein kompromisu iha luta ba pás no estabilidade.

Nia hateteen, Timor-Leste hanesan nasaun segundu ne’ ebé adota dokumentu kona-ba Fraternidade ba Pás Mundiál no Moris Komún, ne ‘ebé asina ona iha loron 4 fulan-fevereiru  tinan 2019 hosi Papa Francisco hosi Igreja Katólika no Imam hosi Alhar, Ahmed Al-Tayeb, iha Abu Dhabi (Emiradu Árabe Unidu).

“Ami-nia Parlamentu Nasionál vota ho unanimidade hodi adopta dokumentu kona-ba Fraternidade Umanu hanesan dokumentu nasionál ida fahe ona ho ita-nia autoridade nasionál sira, nune’ e mós igreja katólika no grupu relijioza sira seluk no atu introdús iha kurríkulu eskolár,” nia dehan.

Nune’e, Prezidente PN ne’e, afirma funu iha Ukránia no pandemia COVID-19 ne’ e sai nu’udar teste boot ida ba multilaterál, tantu virus no konsekuénsia funu nian ne’ ebé la hatene fronteira, nasaun hotu-hotu afetadu.

“Tanba ne ‘e, multilaterál ne’ e hanesan sistema internasionál ida-ne ‘ebé bele hatán efetivamente ba kestaun globál sira tuir nia natureza no kompleksidade,” na dehan.

Timor-Leste apela atu halo tan asaun multilaterál, abranjente no integrál, kooperasaun no esforsu hamutuk ezije atu hafoun fali vontade polítika no solidariedade hodi hakotu funu iha Ukráina.

Enkoraza atu aselera rekuperasaun hosi efeitu sira COVID-19 nian, hodi aloka rekursu barak tan ba mitigasaun klimátika no alkansa objetivu sira hosi dezenvolvimentu sustentável.

“Ida-ne ‘e sei asegura katak ita-nia sidadaun hotu inklui  feto, labarik no katuas sira bele hetan benefísiu hosi pás rejionál no respeitu ba umanidade, ne’ ebé bazea ba Fraternidade ba Pás Mundiál no ba Moris Komún,” nia  hateten.

Jornalista : Nelson de Sousa

Editór       : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!