DILI, 02 fevereiru 2023 (TATOLI)— Meteorolojista iha Diresaun Nasional Meteorolójia no Jeofízika (DNMG, sigla portugés), Ozorio Anuno hateten, astronómiku eklipse solar híbridu ne’ebé akontese iha 20 abril 2023 sei aprezenta fenómenu forma ka tipu tolu.
Ozorio Anuno hateten, liafuan eklipse ne’e nu’udar eventu astronómiku ida ne’ebé nia akontese ne’e difsil maibé nia halai ba corpo celeste (sigla, portugis) nia lalatak hodi tama fali corpo celeste ida seluk mak akontese eklipse. Nune’e eklipse iha parte rua mak eklipse solar no eklipse lunar.
“Tuir ita-nia matenek na’in sira katak akontesimentu eklipse iha 20 abril agora ne’e bolu eklipse solar híbridu. Ne’e sei aprezenta tipu tolu mak eklipse total, parsial no lunar,” Ozorio Anuno dehan ba Agência Tatoli, iha nia knaar-fatin, Merkadu Lama, Dili, kinta ne’e.
Nia dehan, solar híbridu ne’e sei akontese 100% iha ponta leste hanesan, Lautém, Baucau no Viqueque. No iha mos munisípiu Manatuto, Same no Covalima. Parte balu sei haree eklipse solar ne’e 98%. Nune’e mos munisípiu seluk sei haree solar eklipse ne’e rasik ho 94% de’it.
Nia dehan, prinsipalmente hosi akontesementu eventu eklipse solar híbridu ne’e, atu hateten katak bainhira fulan loron matan no mundu halo alinamentu signifika ho formatu iha liña ida de’it.
“Bainhira nia akontese liña ida de’it entaun sei akontese eklipse solar ou lae eklipse lunar. Entaun tinan ne’e, akontese mak eklipse solar tanba fulan nia pozisaun ne’e iha klaran entre loron matan no mundu,” nia dehan.
Nune’e, Meteorolójista ne’e, husu ba públiku bainhira akontese solar híbridu ne’e, tenke uza oklu solar nian tanba nia iha impaktu ba matan.
Tanba akontesimentu ne’e sei reprezenta ho tipu tolu mak hahú hosi eklipse parsial katak fulan blokeia de’it parte loron matan klaran. No tipu eklipse alunar katak ninia kadeli hosi fulan nian ne’e blokeia naroman hosi loron matan parte sorin de’it. Signifika orbitu fulan ne’e sees an oituan parte balu de’it mak bele naroman no nakukun mai iha mundu ne’e.
Nune’e ba tipu eklipse total nian mak fulan blokei tomak loron matan nia naroman mai mundu ne’e.
“Eklipse solar híbridu ne’e nia influensia boot ba ema no animal tanba ne’e mak husu públiku tenke uza oklu solar tanba tuir estudu siestísta hatudu mudansa ba lunar ne’e sei estraga matan total,” nia dehan.
Hosi akontesimentu eklipse solar híbridu ne’e nia durasaun sa’e liu mak minutu hitu, laliu ida ne’e.
Jornalista : Arminda Fonseca
Editora : Armandina Moniz
