DILI, 08 fevereiru 2023 (TATOLI)—Ministériu Transporte no Komunikasaun (MTK), liuhosi Diresaun Nasional Meteorolójia no Jeofízika (DNMG, sigla portugés) fó sai informasaun relasiona fenómenu eklipse solar híbridu sei akontese iha 20 abril 2023 durante minutu ida ho balun.
“Tuir observasaun ne’ebe DNMG halo, ba fenómenu eklipse solar híbridu ne’e, antes atu akontese nia prosesu durante oras tolu (3) ho minutu balun nia laran. Signifika katak loron sei nakukun total iha minutu ida (1) ho balun nia-laran hahú oras 13:21 to’o 13:22 OTL,” Meteorolojista Ozorio Anuno, hateten ba Agência Tatoli, iha nia-knaar fatin, Merkadu Lama, Dili, kuarta ne’e.
Nia dehan, eklipse hanesan fenómenu astronomia ida ne’ebe mak akontese entre lalatak corpo celeste (benda angkasa) ida ho corpo celeste seluk ka lalatak. Ho nune’e corpo celeste ida tama ba lalatak seluk.
“Fenómenu eklipse solar total ne’ebe mak sei akontese iha loron 20/04/2023. Signifika katak loron sei nakukun ka mate komesa hosi tuku 11:00 to’o 15:00 no ninia cume (puncak) nakukun total sei iha deit minutu ida (1) ho balun nia-laran hosi oras 13:21 to’o 13:22 OTL,” nia dehan.
Fenómenu eklipse solar, mosu bainhira fulan pasa entre loron matan no planeta terra ka rai nia klaran. Loron matan sei la fó naroman ba planeta terra iha tempu loron tanba fulan sei blokeia ka taka loron matan nia naroman.
Rezultadu maka loron matan sei haksumik-an iha minutu balun iha mundu nia lalatak hodi hamosu fenómenu eklipse solar.
“Eklipse solar iha tipu tolu no haat mak eklipse parsial, eklipse anular, eklipse total no híbridu,” Ozorio dehan.
Nia esplika, Eklipse Parsial mak fulan blokei ka taka de’it parte balun loron matan nian ka sírkulu solar. Eklipse Anular katak sírkulu lunar fulan nian, blokeia de’it loron matan nia sentru no Eklipse Total mak fulan blokeia ka taka total loron matan nia naroman, nune’e akontese loron nakukun.
Nune’e, Eklipse híbridu ne’e rasik, karakteriza hosi eklipse rua mak Parsial ho Total. Signifika eklipse rua ne’e sei kruza malu. Katak sei komesa hosi Parsial hafoin ba Total no ikus fila ba Parsial.
Relasiona ho fenómenu ne’e, nia husu ba públiku labele pániku tanba loron matan la’os mate derepente de’it mais sei neneik-neneik to’o mate total hafoin mak sei neneik ba fali naroman hanesan normal.
“Nakukun total sei ho durasaun ne’ebe badak ka lais. Tanba iha de’it minutu ida (1) ho balun sei nakukun. Nune’e, durante prosesu akontese eklipse solar husu atu labele hateke ba loron matan ho durasaun kleur tanba bele fó impaktu negativu ba ita-nia matan,” nia apela.
Meteorolojista ne’e dehan, bainhira atu observa fenómenu ne’e se bele uza ókulu filtru ka ókulu protetor ne’ebe adekuadu. No ókulu ne’ebé normalmente uza iha oficina sira.
Jornalista : Arminda Fonseca
Editora : Armandina Moniz
