PN aprova projetu-lei Baze Ekonomia Sosiál iha faze jeneralidade

DILI, 28 fevereiru 2023 (TATOLI)—Parlamentu Nasionál (PN), tersa ne’e, liuhosi reuniaun plenária aprova projetu-lei númeru 49/V(5a)-Lei Baze Ekonomia Sosiál iha faze jeneralidade.
“Rezultadu votasaun a-favór 37, kontra no abstensaun 0, nune’e projetu-lei númeru 49/V(5a)-Lei Baze Ekonomia Sosiál aprova iha jeneralidade,” Prezidente Parlamentu Nasionál, Aniceto Longuinhos Guterres Lopes, hateten iha sala plenária.
Ho aprovasaun ne’e, meza envia hikas projetu-lei ne’e ba iha Komisaun D trata asuntu Ekonomia no Dezenvolvimentu hodi trata iha faze espesialidade atu haree espesífiku kada artigu.
Antes diskusaun faze jeneralidade ne’e, tuir relatóriu no paresér komisaun nian katak projetu-lei ne’e prenxe rekezitu legál no formál nune’e bele halo diskusaun.
Espozisaun motivu ba prezente projetu-lei Baze Ekonomia Sosiál ho objetivu prinsipál própriu títulu ‘Lei Baze’ estabelese kuadru jerál organizasaun entidade inklui iha ‘Seitór Datolu’ ba ‘Ekonomia Sosiál’.
Projeitu-lei ne’e iha artigu hamutuk 14 hanesan artigu 1 (Objetu), artigu 2 (Definisaun), artigu 3 (Ambitu aplikasaun), artigu 4 (Entidade ekonomia sosiál), Artigu 5 (Prinsípiu orientadór), Artigu 6 (Baze dadus no konta satélite ekonómia sosiál), Artigu 7 (Organizasaun no reprezentasaun), Artigu 8 (Relasaun entidade ekonómia sosiál ho nia membru, utilizadór no benefisiáriu).
Artigu 9 (Relasaun entre Estadu ho entidade ekonómia sosiál), Artigu 10 (Fomentu ekonómia sosiál), Artigu 11 (Estatutu fiskál), Artigu 12 (Lejislasaun aplikavel), Artigu 13 (Dezenvolvimentu lejislativu) no Artigu 14 (Tama vigór).
Prezidente Komisaun D, Antoninho Bianco, hateten Deputadu sira hosi bankada hotu iha komisaun tenta iha konsensu hodi hamosu projetu-lei refere tanba durante ne’e lei refere seidauk iha.
Nia hateten, iha konstituisaun katak atu harii ekonómia iha ita-nia rain setór públiku, privadu no setór kooperativa ho sosiál sira-ne’e mak baze atu harii nasaun hosi aspeitu ekonómia.
“Tan ne’e, Lei Baze Ekonomia Sosiál ne’e ida mak kooperativa ho asosiasaun sira-ne’ebé la’o atu oinsá atu organiza di’ak liután tau iha lei no Governu nia papél oinsá tau matan komponente sira-ne’e hanesan haforsa ekonomia hosi baze,” nia hateten.
Nune’e, lei ne’e mós sei valoriza liután hodi reorganiza liu setór baze ekonómia sosiál no liuhosi dezenvolvimentu sira mai hosi indivídu, grupu, asosiasaun, kooperativa ho seluk tan, harii karik bele rejistu.
Iha situasaun defisíl ruma Governu bele tau matan hanesan fó eleva sira-nia kapasidade ho formasaun gratuita no reforsa aspeitu finansiamentu oinsá la’o ba oin hodi dezenvolve an hanesan produsaun kafé ho sira seluk karik aumenta esportasaun produtu ba rai-li’ur.
Antes ne’e, Sekretáriu Estadu Kooperativa (SECoop, sigla portugés), Elizario Perreira, hateten inisiativa lejislativa ne’e importante tebes tanba durante tinan 20-resin ona ita dezorganizadu iha ita-nia ekonómia, entaun lei ida ne’e bele kondus kooperativa, assosiasaun mutialista sira bele hatene organiza an bainhira partisipa direta iha dezenvolvimentu ekonómia sosiál.
“Tanba haree ba ita-nia konstituisaun artigu 138 hateten kona-ba organizasaun ekonómia, tanba ne’e lei ne’e iha nia fatin atu hetan aprovasaun iha parlamentu,” nia dehan.
Nia dehan, lei nia objetivu atu fó kumprimentu ba artigu 50 iha konstituisaun katak Estadu promove no kria kooperativa nu’udar meiu ba kriasaun kampu traballu, tan ne’e Estadu promove atu komunidade bele hola inisiativa kria kooperativa no dezenvolve atividade ekonómia sosiál kontribui hasa’e produsaun rai-laran.
“SECoop asume papél promove de’it oinsá mak ema harii kooperativa, oinsá ema atu hahú ho mutualista sira, grupu produtivu sira organiza sira atu, tanba ne’e atu fó liu tan kbiit ba SECoop atu hala’o misaun,” nia dehan.
Enkuantu, antes ne’e komisaun hala’o audiénsia ho entidade sira hanesan audiénsia Sekretáriu Estadu Kooperativa (SECoop), Ministru Finansa, ho parte relevante sira seluk hodi rona sira-nia hanoin ba inisiativa lejislativa ne’e.
Projetu-lei ne’e aprezenta hosi proponente Deputadu Fretilin Antoninho Bianco, Mariano Assanami Sabino (PD), Olinda Guterres (KHUNTO), Virgina Ana Belo (CNRT), Regina Freitas (PLP).
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes

