PR destaka susesu ne’ebé TL alkansa iha Doha

DILI, 06 marsu 2023 (TATOLI)-Prezidente Repúblika (PR), José Ramos Horta destaka susesu balun ne’ebé Timor-Leste (TL) alkansa iha setór ekonomia, saúde no edukasaun durante tinan 20 nia laran, bainhira partisipa iha Simeira Líder husi Nasaun Menus Dezenvolvidu (Least Development Countries – LCD) ne’ebé organiza husi Nasaun Unida husi loron 4 to’o 9 fulan marsu iha Doha, Qatar.
“Timor-Leste ita halo esforsu lubun ida, pobreza tuun, esperansa de vida sa’e, ita-nia ekonomia em jeral aumenta dezde 20 anos liu ba, edukasaun mós di’ak liu duke 20 anos liu ba no setór hanesan saúde, por ezemplu esperansa vida antes 57 anos agora besik 70, tanba ne’e balun argumenta katak Timor podia sai ona husi grupu LDC,” PR Horta, hateten liuhosi komunikadu imprensa ne’ebé Agéncia Tatoli asesu, segunda ne’e.
Timor-Leste bele hetan benefísiu ho estatutu LCD, ho kriasaun zona komérsiu livre iha Oe-Cusse, hodi projeta ba merkadu internasionál.
“Ho estatutu Estadu frajil, iha previlejiu bo’ot ida, fábrika bo’ot ruma ne’ebé loke iha Timor, Timor-oan ka estranjeiru loke iha Timor-Leste no produs ona esportasaun no esportasaun ne’e la hetan impostu , hatama iha Austrália, Korreia Sul, Europa no seluktan, la hetan impostu, di’ak ba investidór sira bele loke fábrika roupa, elektróniku sapatu, bisikleta, sira la selu importu uainhira sira hakarak esporta ba rai liur,” Nia hateten.
Sei tama lista nasaun menus dezenvolvidu
Iha parte seluk, Xefe Estadu rekoñese katak, Timor-Leste seidauk sai husi lista nasaun menus dezenvolvidu, tanba ekonomikamente sei fraku no Estadu sei frajíl.
Nasaun menus dezenvolvidu sira konstitui husi nasaun besik 50 hanesan Timor-Leste, Laos, Kambodia, Bangladesh, Nepal no barak iha Áfrika sira seluk, ne’ebé durante ne’e hetan apoiu husi nasaun industrializadu hanesan Austrália, Japaun, Korreia Sul no Sistema ONU (Organizasaun Nasaun Unida).
Tuir Xefe Estadu, Timor-Leste bele sai husi LDC tinan 10 mai tan, bainhira ekonomikamente forte ona.
“Timor-Leste seidauk preparadu atu sai husi nasaun ho kategória LDC, simu apoiu ne’ebé komunidade internasionál fó ita, hodi reforsa ekonomia para ajuda ita diversifika mina no gás, ba ekonomia, agrikultura, ekonomia, turizmu, hodi sai husi Estadu frajil. Ha’u rasik konkorda ho Governu nia avaliasaun ke ita sei Estadu frajil, ohin bele di’ak, maibé aban iha dezastre naturais, krize pandemia ka krize ekonomia , hanesan soke bo’ot ida ita-nia ekonomia hakiduk kedas ba kotuk”, PR Horta, hateten liu hosi komunikadu.
Entretantu, kriasaun zona komérsiu livre sei okupa rai ektáre 10 pertense ba Indonézia no ektáre 10 pertense ba Timor-Leste hodi kria indústria oioin, hodi exporta produtu ba Austrália, Japaun, Koreia, Europa no seluk tan ho presu baratu no livre husi impostu.
Xefe Estadu rekoñese katak, maske Timor-Leste nafatin benefisia programa hanaran Asisténsia ba Dezenvolvimentu Exteriór (Overseas Development Assistance – OCA), ekonomia Timor-Leste seida’uk rezistente.
“Ita buka aumenta, atu aumenta atu rekupera krize ne’ebé ita hetan, hanesan pendemia COVID-19 ne’ebé halo ita-nia ekonomia menus porsentu ualu, presiza mós kompensasaun ba funu iha Ukránia ne’ebé halo folin sasan sa’e maka’as, folin ba karga transporta marítima aumenta, folin kontentór sa’e, hodi provoka folin sasan sa’e”, Nia dehan.
Tanba ne’e Xefe Estadu apela nasaun dezenvolvidu sira, atu kontinua apoia nasaun menus dezenvolvidu, hodi konsolida sira nia Estadu no sira-nia ekonomia.
Jornalista: Nelson de Sousa
Editór : Rafael Ximenes de A. Belo

