Top

Sentru Formasaun Ambientál sei estabelese jardin matak iha munisípiu haat

Ema balun laiha konxiensia so'e lisu la tuir nia-fatin, iha Jardin Matak Vila Unidus Kampo-Alor Dili, sesta (17/02). Imajen Tatoli/Francisco Sony.

DILI, 08 marsu 2023 (TATOLI)—Diretora Nasionál ba Sentru Formasaun Ambientál iha Sekretáriu Estadu Ambiente (SEA), Amenica Machado Fernandes, hateten Sentru Formasaun Ambientál sei estabelese tan jardin matak iha munisípiu haat hanesan Liquiça, Bobonaro, Covalima no Manufahi.

“Tinan kotuk, ami fó formasaun ona ba joven brigada ambiental hamutuk 200 no sei implementa iha munisípiu haat no ami iha planu halo iha tinan ne’e. Maibé formasaun ne’e atu oinsá mak halo tratamentu ba lixu ne’ebé aplikavel,” nia hateten ba Agência Tatoli, liuhosi telefónika, kuarta ne’e.

Hosi formasaun ne’e, nia dehan, sei fó matéria fíziku no naun fíziku ba sira tanba naun fíziku ne’e sei fó formasaun oinsá mak sira hatene proteje no halo defeza Ambientál, no kona-ba fíziku mak kontinua estabelese resiklajen.

Diretora ne’e hatutan, tinan ne’e, liuhosi orsamentu rekuperasaun SEA nian aloka $33.000 ba estabelesimentu eskola verde no ba jardin matak.

“Ami planu loke iha públiku, tempu badak oinsá bele aplika hodi estabelese jardin matak iha kapitál no munisipál,” nia dehan.

Ida-ne’e mak SEA liohosi Sentru Formasaun Ambientál esforsu hodi halo planu no realiza atividade, tanba bainhira lixu laiha jestaun efetivu mak sei fó impaktu ba populasaun sira hotu.

“Entaun, hosi ne’e Sekretáriu Estadu Ambiente hamutuk ho Autoridade Munisípiu Dili no Heineken hodi kontrata ona brigada ambientál na’in-10, hodi hala’o atividade limpeza iha areadór Cristo Rei, ne’ebé sei hala’o atividade semana ida dala tolu. Ida-ne’e mak SEA nia esforsu, maibé presiza mós ita-nia kontribuisaun tanba problema lixu ne’e ita hotu nian. No, ami nafatin ho brigada sira hodi envolve iha programa resiklajen,” nia dehan.

Mezmu brigada ambientál hamoos tiha lixu iha tasi-ibun inklui iha jardin matak iha tasi ibun maibé komunidade bainhira ba vizita halo foer fali de’it, maibé ida-ne’e la hamate juventude brigada Ambientál nia vontade no kontinua hamoos.

“Tanba, hosi jardin matak ne’e fó rendimentu ba ita-nia vendedór sira entaun ida-ne’e hanesan  asaun pozitivu tebes hosi joven sira,” nia hateten.

Jardin matak sira-ne’e sei entrega ba autoridade suku ne’ebé pertense, maibé brigada ambientál mak responsabiliza ba ninia sustentabilidade jardin ne’e rasik no kontinua kontrola bainhira vizitante soe lixu arbiru.

Jardin matak ne’e hetan apoiu orsamentu hosi Nasaun Unida Programa ba Dezenvolvimentu (UNDP) ho montante $30.000.

To’o agora, brigada ambientál 600-resin no sira-ne’e serbisu ho voluntariamente no laiha osan espesífiku ba sira tanba sira só iha mak osan transporte, han-hemu nian ne’ebé ajénsia apoiu no mós hosi SEA.

Lei inan konsagra ona iha artigu 61 hateten, ema hotu iha direitu moris iha ambiente ne’ebé moos no saudavél ho ambiente ne’ebé nabilan ho natureza, entaun kna’ar ne’ebé sidadaun halo mós presiza proteje ambiente.

“Tanba ne’e, ha’u husu komunidade atu nafatin hadomi ambiente atu kapitál furak ka lae ne’e iha ita hotu nia liman,” nia dehan.

Jornalista : Osória Marques

Editór       : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!