DILI, 16 juñu 2023 (TATOLI) – Ministériu Asuntu Parlamentár no Komunikasaun Sosiál (MAPKOMS), Ministériu Turizmu Komérsia Indústria (MTKI), Komisaun Funsaun Públika (KFP), Sentru Nasionál Chega (CNC-sigla portugés) hamutuk ho autoridade lokál, Postu Administrativu Metinaro hatur fatuk dahuluk ba konstrusaun monumentuu Palásiu Prezidensiál Rezisténsia Ermori.
“Lansamentu monumentuu ne’e atu fó hanoin fali ba públiku tomak liuliu ba loron Komemorasaun Funsaun Públiku nian, hakarak atu la’o tuir ain fatin eroi sira nian, ida ne’e mak ita hakarak harii monumentuu ida iha fatin ne’e tanba fatin istóriku tebes, uluk Prezidente Nicolau Lobato nia rezidénsia iha ne’ebá”, Ministru MAPKOMS Francisco Jerónimo dehan ba Agência TATOLI iha Ermori, sesta ne’e.
Nia rekorda, fatin ne’e mak uluk Prezidente Nicolau Lobato halibur ema barak hosi Munisípiu 13 hodi funu hasoru invazór Indonézia sira hahú hosi 1975-1978.
“Ida ne’e fatin istóriku ida, ita tenke prezerva tau hela ba ita-nia jerasaun sira atu hatene hela kona-ba saida mak ita-nia eroi sira halo hela, ohin loron ita hetan duni independénsia ida ne’e”, ministru afirma.
Atividade ne’e hala’o tanba MAPKOMS simu kna’ar boot ida hodi organiza eventu KFP nian hodi servisu hamutuk ho liña ministeriál hotu atu bele realiza eventu KFP nian iha 15 jullu la’o ho susesu.
“Ami-nia mandatu besik remata ona, karik iha Governu foun ida mai bele kontinua de’it tanba fatin istóriku hanesan ne’e presiza prezerva didiak atu dada turista sira mai vizita hatama reseita ba Estadu”, nia relata.
Iha okaziaun ne’e, Prezidente KFP Faustino Cardoso, hateten harii monumentuu ne’e hanesan faze ida foin hahú atu valoriza fatin istóriku sira ne’e.
“Fatin monumentu ne’e ita hanaran Palásiu Prezidensiál Rezisténsia iha koloniál sira-nia ukun, ida ne’e atividade ida ne’ebé hola parte hosi atividade tomak iha ámbitu atu halo komemorasaun loron nasional KFP nian ba dala sia, ne’ebé tinan ida ne’e responsabiliza hosi MAPKOMS”, Faustino dehan.
Iha sorin seluk, Prezidente Institutu Jestaun Ekipamentu no Apoiu Dezenvolvimentu Infrastrutura, Institutu Públiku (IGEADI, IP) Hermengilda da Costa Laurentina, relata planu harii monumentu ne’e iha kedan tinan kotuk, nia parte orienta kedan enjiñeiru sira halo levantamentu dadus, to’o ikus koordenasaun entre interministeriál KFP, MTKI Autoridade Munisípiu Dili (AMD) to’o ikus ami fera dalan foun ida hosi tasi ibun to’o ba foho leten.
“Fatin ne’e ho Estrada kilometru 4-resin, ami-nia durasaun servisu fulan tolu-resin, tanba ita loke estrada foun diferente ho ita halo manutensaun ba estrada tuan, maibé fera estrada foun durante fulan tolu fó duni rezultadu ohin kareta bele ba to’o fatin ne’ebé atu harii monumentu ne’e”, Hermengilda hateten.
Aleinde ne’e, veteranu hanesan mós komandante pelutaun hodi fó seguransa ba Prezidente Nicolau Lobato iha tinan 1975-1978 Luis da Silva ho kodigu ‘Razada’ fó sasin fatin ne’ebé harii monumentu importante duni tanba kuaze ema hosi timor laran tomak ba subar iha fatin ne’e, balun kastigu to’o mate, família la foti to’o ohin loron.
“Fatin ida ne’e istóriku tebes, uluk Prezidente Nicolau Lobato asume fali kargu Prezidente bainhira troka Saudozu Francisco Xavier iha duni fatin ne’e, fatin ne’e ema barak mak mai kastigu iha ne’e mai mate iha ne’e, uluk iha ne’e konsidera hanesan Palásiu Prezidente primeiru iha ne’e, hahú tinan 1975-1978, bapa tama halo rahun Nicolau Lobato, ami halai ba Mindelu subar iha ne’ebá to’o Nicolau mate iha Mindelu”, nia fó sasin.
“Prezidente Nicolao simu kna’ar Prezidente troka avo Xavi mai toma posse iha ne’e, iha momentu ne’ebá kaer avo Xavier iha Mindelu lori mai iha ne’e, kastigu avo Xavi iha ne’e durante loron sia, maibé forsa sira kastigu avo Xavi iha ne’e lori besi mean sunu katuas, baku katuas nia rentos, katuas hasai de’it liafuan ida “Ha’u mate laiha buat ida nasaun seluk sei buka tuir ha’u, maibé imi na’in hira ne’e laiha ema ida mak buka tuir imi, maibé iha ema ida mak aban bairua ukun rai ne’e” ne’e istória maibé ita tenke harii duni monumentu ne’e”, nia hakotu.
Monumentu ne’e konstrui hosi Empreza Lica-Tada Unipesoal, LDA ho orsamentu hosi MAPKOMS ho valor $10,000.76 ho númeru kontratu RFQ 031/DNAL/MAPKOMS/V/2023 ho durasaun fulan ida tenke finaliza.
Fatin ne’e lokaliza iha Suku Mantelolão, Postu Administrativu Metinaro, Munisípiu Dili.
Jornalista: Hortencio Sanchez
Editór : Zezito Silva
