Top

Janeiru-juñu 2023, Sentru saúde Maliana rejista kazu IRA 3,491

Komunidade sira konsulta iha sentru saúde komunitária postu administrativu Maliana, munisípiu Bobonaro. Imajen Tatoli/Sérgio da Cruz.

MALIANA, 18 jullu 2023 (TATOLI) – Hahú hosi fulan-janeiru to’o juñu tinan 2023 ne’e, sentru saúde komunitária postu administrativu Maliana. munisípiu Bobonaro rejista kazu Infeksaun Vias Respiratóriu Aguda (IRA) hamutuk ema na’in-3,491.

Xefe sentru saúde Maliana. Anacleto Godinho Perreira, eslika CHC Maliana iha postu saúde rua kompostu hosi Nunutanan no Saburai ne’ebé halo atendimentu saúde ba populasaun Maliana hamutuk 36,219 ho totál uma-kain 8,360 mai hosi aldeia 39 no suku hitu.

“Iha trimestre dahuluk no daruak nia ne’e rejista kazu 7,800. Hosi númeru mais frekuente ne’e IRA ho totál kazu 3,491, moras-kulit jerál 995. diarreia aguda 914, asidente 37, restante kazu moras seluk,” nia informa ba jornalista sira iha Maliana, segunda ne’e.

Kazu hirak-ne’e deteta bainhira komunidade sira mai konsulta direita iha CHC Maliana.

“Prosesu atendimentu mak ema ne’ebé moras mai ona sentru saúde ami rejistu, depois konsulta mediku, sira-ne’ebé simu ai-moruk, karik sira-ne’ebé grave ituan entaun ami rujuk ba ospitál referál Maliana maibé durante ne’e ami la rejista kazu mate,” nia katak.

Moras Infesaun Vias Respiratória Aguda

Moras infesaun Vias Respiratóriu Aguda (IRA) mak infesaun viral (infeksaun ne’ebé kauza hosi virus) ne’ebé akontese iha ita-nia dalan iis nian. Bainhira ita dada iis anin sei halai tuir ita-nia dalan iis nian antes to’o iha pulmaun. Normalmente ita-nia dalan iis hahú ka forma hosi Inus, Kavidade nasal (inus kuak), faringe no laringe (kanál rua ne’ebé nia lokalizasaun iha kakorok).

Anin sei pasa hosi dalan-isin hirak ne’e molok tama ba traqueia no pulmaun. Infesaun ne’ebé akontese iha ita-nia dalan-iis sei provoka ka halo ita sente susar no la konfortável bainhira dada iis, no nu’udar konsekuénsia sei halo ita-nia isin falta anin hodi hala’o nia funsaun ho di’ak. Moras ida-ne’e fasil tebes da’et no fasil tebes atu kura.

Kauza hosi Infesaun Vias Respiratória Aguda

Moras IRA kauza hosi virus no bateria ne’ebé invade diretamente ita-nia dalan iis liuhosi matan, inus no ibun. Virus sira-ne’ebé hamosu moras ne’e mak hanesan RhinovirusCoronavirusVirus parainfluenza, no adenovirus.

Fatór sira-ne’ebé kontribui hetan moras IRA;

Relasaun ho individu

Laabarik sira-ne’ebé la simu imunizasaun, bebé ne’ebé la hetan susu hosi inan, bebé no labarik sira menór ho idade tinan ida, sistema imunolojia fraku (daya tahan tubuh lemah), má-nutrisaun, moras krónika, ijiéne pesoál ne’ebé la di’ak.

Relasiona ho ambiente

Mudansa temperatura ambientál, poluisaun (rai-rahun), asinamentu (kepadatan, overcrowding), falta ventilasaun iha uma, fumadór barak (su’ar hosi sigarru bele hasa’e insidénsia ba moras ne’e) no ahi-su’ar.

Transmisaun

Moras Infesaun Vias Respiratóriu Aguda (IRA) transmite ka da’et liuhosi kontaktu direta (koali’a, fani, kabeen) ho ema ne’ebé hetan tiha ona moras ne’e.

Síntoma

Moras Infesaun Vias Respiratóriu Aguda (IRA) sei hatudu sinál no síntoma hanesan; inus been turu no suli ka inus metin, me’ar (me’ar maran), isin kolen ka baruk, isin manas (dalaruma), garganta moras, no ulun moras (dalaruma).

Tratamentu

Tratamentu ba iha moras infesaun vias respiratóriu aguda (IRA) iha oin rua (2) mak tratamentu medikamentoza (ho ai-moruk) no tratamentu non-medikamentosa (la uza ai-moruk).

Tratamentu medikamentoza (ho aimoruk): médiku sira mak sei fó ai-moruk bainhira ita ba hala’o konsulta iha sentru saúde ka iha ospitál.

Tratamentu non-medikamentoza (tratamentu la ho ai-moruk): tratamentu ne’ebé prátiku no ita bela halo hanesan suas ho bee manas nia su’ar, hemu bee no jus barak, deskansa barak no selu-seluk tán.

Prevensaun

Moras infesaun vias respiratóriu fasil tebes atu kona ema maibé fasil tebes mós atu prevene, sé ita iha konsiénsa no kultura saudável. Asaun ka hahalok sira-ne’ebé ita tenke halo hodi prevene moras ne’e mak hanesan; fase liman ho sabaun, hadook aan hosi ahi-su’ar no rai-rahun, taka inus no ibun bainhira fanin ka me’ar, susu-been ekskluzivu ba bebé foin moris to’o fulan neen (6), labele fuma besik, halo vasinasaun, no kuidadu ijiéne pesoál.

Jornalista: Sérgio da Cruz

Editór: Evaristo Soares Martins

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!