Ministériu Interiór-BELUN estabelese Rede Nasionál Mediasaun Timor-Leste

DILI, 31 jullu 2023 (TATOLI)–Governu liuhosi Ministériór Interiór (MI) ho organizasaun naun governamentál BELUN iha inisiativa konjunta estabelese Rede Nasionál Mediasaun ida-ne’ebé iha papél boot atu estabelese sistema justisa ida-ne’ebé apropriadu ba ema hotu.
Ministru Interiór, Francisco da Costa Guterres, hateten atu hafásil servisu mediasaun tuir ida-idak nia kompeténsia hodi fo atendimentu lais, iguál ba komunidade inklui feto no ema vulnerável sira, tanba ne’e estabelese sistema kazu referál ida iha Timor-Leste hodi fasilita prosesu justisa ba tempu naruk liuhosi sistema no mekanizmu refere iha Timor Leste.
“Servisu Rede Nasionál Mediasaun nian sei hola parte ba rezolusaun konflitu iha Timor-Leste no sei servisu besik ho Rede Prevensaun Konflitu ne’ebé responsavél ba jestaun no prevensaun konflitu iha Timor-Leste ne’ebé harii kleur ona. Servisu sira-ne’e atu ajuda parte sira-ne’ebé iha konflitu hodi kompreende no fó valór ba parte seluk nia prespetiva, fó kbiit ba sira atu bele halo desizaun rasik ne’ebé la’o ho susesu,” Governante ne’e hateten ba jornalista sira iha Hotel Timor, segunda ne’e.
Estabelesimentu Rede Nasionál Mediasaun ne’e sai forsa ida ba Estadu Timor-Leste atu kontribui ba hafásil prosesu mediasaun ba konflitu sira-ne’ebé akontese iha komunidade nia le’et, inklui servisu hamutuk ida-ne’e sai forsa ida Estadu nian no nu’udar rekursu xave ne’ebé prontu ona iha kualker tempu bainhira presiza.
Xefe UN Women Timor-Leste, Amy Nishtha Satyam, hateten rezolusaun disputa alternativu inklui mediasaun konsidera hanesan meiu relevante ida atu rezolve disputa iha komunidade lokál sira-nia le’et.
“Knaar mediadór sira-nian importante tebes atu promove justisa komunitária inkluziva ba ema hotu-hotu, inklui feto no komunidade ne’ebé marjinalizadu liu, maske iha dezafiu ekonómiku no sosiál ba rekursu legál formál. Maibé, Ministériu Interior no UN Women sei kontinua servisu hamutuk atu bele fó formasaun ba mediadór sira hosi liña ministeriál sira-ne’e atu bele hetan akreditasaun ba profisaun ida-ne’e,” nia dehan.
Kolaborasaun sei kontinua ho ministériu hirak ne’e liuliu Ministériu Justisa iha Sentru Formasaun Judisiál no Jurídiku atu bele hakle’an tan profesionalizmu iha área mediasaun liuhosi formadór sira hosi nasaun membru CPLP no ASEAN nian.
Ho apoiu jenerozu hosi Governu Suédia liuhosi UN Women, Governu Timor-Leste kontinua promove igualdade jéneru liuhosi partisipasaun feto no juventude sira-nian tanba Timor-Leste servisu maka’as hela hodi atinje sustentabilidade pás no aselera progresu dezenvolvimentu atu bele hetan rekuperasaun hosi inundasaun iha 2021, no hosi Pandemia COVID-19 liuhosi kompromisu Governu nian atu kontinua implementa Planu Asaun Nasional 1325 (PAN 1325) kona-ba feto, pás no seguransa.
Aliña ho ajenda Feto, Pás no Seguransa ida-ne’e, fóku ida PAN 1325 daruak nian (2023-2027) mak atu promove no hasa’e partisipasaun feto no joven iha prosesu harii pás no mediasaun ne’ebé sensível ba jéneru no inkluzivu ba ema vulneravél sira.
Ministériu Interiór ne’ebé lidera PAN 1325 kontinua hakaas aan atu hasa’e sira-nia abilidade no hametin rede servisu entre instituisaun Governu no organizasaun naun governamentál ne’ebé kontribui ba ajenda feto, pás no seguransa.
Ministériu Interior liuhosi apoiu hosi UN Women konvida ona mediadór no negosiadór sira-ne’ebé tutela ba ASEAN no kolabora ona ho Global Alliance (plataforma mediadór no negosidadór sira hosi nasaun hotu-hotu).
“Ita hein katak ho ezistensia rede mediasaun ida-ne’e ita bele haforsa kolaborasaun liuhosi formasaun sira no bele apreende di’ak liután hosi prátika ho mediadór seniór sira seluk, hosi nasaun oioin ne’ebé esperiénsia ona hola parte iha misaun espesiál negosiasaun no mediasaun iha nasaun konflitu sira,” nia dehan.
Ministériu Interiór hamutuk ho liña ministériu sira hanesan Ministériu Justisa, Defensória Públika, Ministériu Solidariedade Sosiál no Inkluzaun, Ministériu Administrasaun Estatal, PDHJ, Polisia Komunitária–PNTL no SEFOPE no Organizasaun Naun Govermentál Belun lansa Rede Nasionál Mediasaun Timor Leste hafoin servisu hamutuk liuhosi diskusaun, estudu komparativu ho nasaun viziñu sira no konsultasaun naruk ne’ebé hahú kedas hosi tinan 2020.
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes

