Top

Komunidade Poetete husu Governu kria kondisaun ba ema ho defisiénsia mentál

Ekipa Community Based Rehabilitation Netword Timor-Leste (CBRN-TL) fó formasaun ba autoridade komunitária no komunidade Poetete ho tema "Haforsa abilidade lideransa iha servisu atendimentu saúde inkluzivu no prevene violénsia bazeia ba jéneru hasoru ema ho defisiénsia iha munisípiu Ermera" iha Ermera, segunda (04 setembru 2023). Imajen Tatoli/Osória Marques.

ERMERA, 05 setembru 2023 (TATOLI)—Komunidade aldeia Loblala, suku Poetete, postu administrativu Ermera Vila, munisípiu Ermera, Calistro dos Santos, husu Governu kria kondisaun ba ema ho defisiénsia mentál tanba durante ne’e fó ameasa ba populasaun nia vida.

“Ohin ita iha ne’e ko’alia barak liu ba violénsia hasoru feto no ema ho defisiénsia tilun, matan maibé ha’u iha ne’e reprezentante xefe Aldeia Loblala nian no hakarak rekomenda ba autoridade lokál no nasionál katak defisiénsia psikolojia ita seidauk tau prioridade tanba ami-nia bairru no aldeia, ema ho defisiénsia mentál ne’ebé ameasa ba ema-nia no dala ruma hadau ema toos, ikus mosu problema. Entaun, ha’u hakarak husu autoridade kompetente atu kria kondisaun ba defisiénsia mentál nune’e bele asegura nia iha laran,” nia hateten ba Agência Tatoli, iha sede suku Poetete, tersa ne’e.

Nia hatutan, katak la’ós asaun ida-ne’e maibé nia mós baku idozu ida to’o baixa ospitál no agora daudaun nia kondisaun la’o ladi’ak no labele halo servisu.

“Ida-ne’e ami hanoin ladi’ak no ami halo auto-defeza no halo asaun hasoru nia. Ida-ne’e ami rekoñese katak ami halo kanek nia. Maibé husu nafatin autoridade atu kria kondisaun tanba kuandu husik de’it nune’e sei ameasa ema nia vida, la’o livre iha dalan ninin no prejudika ema-nia vida, presiza kria kondisaun ba defisiénsia mentál ne’e. Ita labele halo mizaun no reflesaun de’it maibé presiza no kria duni kondisaun, nune’e labele hamate ema-nia liberdade sirkulasaun no movimentasaun,” nia hateten.

Administradór postu administrativu Ermera Vila, Alexandre dos Santos, hateten sira-nia parte sei buka dalan hodi fó konselling ba nia.

“Ha’u konkorda ho ita-nia hanoin ba kria kondisaun ba defisiénsia mentál no ida-ne’e ita buka dalan hodi ko’alia ho nia família no konvense nia nune’e lori ba fatin seguru no hakmatek, depois ema iha ne’ebá sei fó konselling ba nia. Ida-ne’e importante ba defisiénsia mentál sira,” administradór ne’e hateten.

Entretantu, Reprezentante Servisu Saúde Munisipál Ermera, Manuel Soares, hateten atu fó tratamentu ba defisiénsia mentál presiza hetan apoiu hosi família.

“Moras mentál ne’e ita sei haree nia tama kategoria ida-ne’ebé lai. Kuandu lori katana, buat kro’at ameasa ema no taa ema, ida-ne’e asesidu. Entaun meiu saida mak ita halo mak dahuluk ita hato’o ba pesoál saúde, no fixa iha sentru saúde depois ba Saúde Munisipál Ermera nian, depois ita ba ho ita-nia autoridade seguransa hodi ba haree maibé presiza apoiu hosi família,” nia hateten.

Hanesan Xefe Departamentu ba programa iha munisípiu Ermera, nia dehan bainhira ema ne’e nia kondisaun agresivu mak tenke lori ba Laclubar.

“Dalan di’ak ne’e tenke lori ba Laclubar, hodi hetan atendimentu intensivu no bele hetan konselling hosi pesoál iha ne’ebá, iha ne’ebá to’o fulan ida-rua bele iha mudansa boot ba nia saúde. Tanba Servisu Saúde Munisipál ne’e mós lori ona moras mentál na’in rua ba no rekupera tiha ona,” nia dehan.

Nia hateten, se defisiénsia mentál ne’e mak agresivu liu mak nia tenke ba Laclubar hodi hetan tratamentu, maibé presiza mós halo kontaktu ba Ministériu Solidariedade Sosiál no Inkluzaun (MSSI), Organizasaun ALFela no FOKUPERS.

Diretora Community Based Rehabilitation Netword Timor-Leste (CBRN-TL), Norberta Soares da Crus, afirma katak presiza iha espasu seguru ba ema ho defisiénsia mentál iha nivel munisípiu.

“Oferese servisu sosiál no apoiu ba vítima sira ho defisiénsia to’o iha komunidade rurál atu sira bele hetan asisténsia médika, psikolójika no legál. Apoiu ne’e bele ajuda sira atu hetan tratamentu no hamenus trauma. Kontinua sensibilizasaun no edukasaun to’o iha komunidade rurál hodi eduka komunidade sira. Kria espasu seguru ba vítima sira inklui ema ho defisiénsia mentál hodi hatudu katak komunidade no Estadu sei apoia sira-nia direitu no seguransa. Implementa mekanizmu monitorizasaun no relatóriu sira atu hetan dadus kona-ba violénsia hasoru feto no labarik feto ho defisiénsia hodi mellora polítika no programa sira,” nia dehan.

Jornalista : Osória Marques

Editór        : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!