Top

Ecosecurities distribui fugaun enerjia ba suku 10 iha munisípiu tolu

Jestór Progrma Eco Securities iha Timor-Leste, Celestino Ximenes, fahe fugaun foun poupa energia no dezenvolvimentu komunitáriu ba benifísiáriu sira iha Suku Maumeta Postu Remisiu, kinta (28/09). Imajen Tatoli/Francisco Sony.

DILI, 29 setembru 2023 (TATOLI)–Jerente Ecosecurities iha Timor-Leste, Celestino Ximenes, dehan Ecosecurities hili suku 10 iha munisípiu tolu hodi distribui fugaun enerjia ba komunidade ne’ebé dependente ba ai-sunu.

“Munisípiu tolu ne’e ita hili suku 10 no tenke ho kuiadadu, nune’e fugaun to’o duni iha benefisiáriu ne’ebé presiza tebes no dependente totalmente ba ai-sunu. Entaun, iha Aileu, postu sira perkore hotu so iha postu Remexio mak iha suku rua mak suku Liurai ba uma-kain besik 70 no agora suku Manumeta uma-kain besik 100. Depois, iha postu Lequidoe, suku Faturilau, ami fó uma-kain besik 100, postu Aileu Vila ami hili suku Lauisi depois iha Laulara mai hili suku Tohumeta. Enatun, iha Aileu, ami-nia benefisiáriu liu 500,” nia hateten ba jornalista sira iha Aileu, kinta ne’e.

Agora distribuisaun fugaun enerjia ba benefisiáriu iha Dili ho suku alvu sira mak Manetelão Matinaro nian no suku Ailoos Cristo Rei nian. iha Liquiça suku tolu mak Gisu, Liculai, ho Fahileu.

“Maibé, ida-ne’e ita presiza forsa no esforsu hamutuk hodi responde ba dezafiu sira ba dezenvovlivmentu iha ambiente nian no fó saúde di’ak ba ema. Tanba, ida-ne’e hanesan inisistiva ida hosi ami no atividade ida-ne’e apoiu objetivu Governu nian iha Timor-Leste hodi proteje ita-nia ambiente maibé mós ba ita-nia saúde,” nia hateten.

Nia dehan, opurtunidade no lubuk ida mak haree no ikus mai halo desizaun mak realiza no produs fugaun ne’e.

“Projetu lukuk ida mak ami haree no ikus ami halo desizaun katak ita halo took ida-ne’e no desizaun ikus liu mak implementa fugaun foun uza enerjia ba dezenvolvimentu komunitária. Fugaun foun ne’e poupa enerjia ida-ne’ebé renovável tanba uza ai barak liuhosi fatuk lalia, entaun ita hanoin produs ida-ne’e hodi redús sunu ai-sunu, tanba ne’e mak ita tau naran fugaun enerjia,” nia dehan.

Nia hateten, fugaun ne’e parte ida hakarak tulun komunidade diretamente liuhosi produsaun ida-ne’e hodi ajuda uma-kain sira-ne’ebé ho benefísiu boot rua mak ba sira-nia saúde hodi hamenus aisuar iha dapur laran no redús poluisaun iha uma laran.

“Segundu mak atu ajuda ita-nia aman sira hodi hamenus ai-sunu no tesik ai menus mak konserteja konserva ita-nia ai-laran no proteje ita-nia diversidade,”

Nia dehan, ba distribuisaun ida-ne’e ba munisípiu tolu mak Aileu, Dili no Liquiça no ho planu sei distribui 200.000 ba kada uma-kain ida-ida iha Timor-Leste.

Sekretáriu Estadu Floresta, Fernandinho Veira, husu benefisiáriu sira atu kuidadu fugaun ho didi’ak.

“Fugaun ne’e di’ak oinsá mak ita-boot sira utiliza ho di’ak no husu ba labele ba faan fali, se faan mak imi mak lakohi han nune’e husu ita atu utiliza ho di’ak. Tanba ida-ne’e, nia objetivu mak ita atu bele redús ai-sunu no utiliza si-sunu ne’e atu uza ho efetivu no efisiénsia. Nune’e, bele benefísia ba inan-aman sira no ba konsumidór sira nafatin fó protesaun Floresta no nafatin proteje ita-nia ai-laran sira iha territóriu Timor-Leste inklui Aileu ne’e,” governante ne’e hateten.

Nia dehan, ohin fahe iha fatin ne’e no sei fahe tan ba fatin seluk, fahe to’o 2.000 durante tinan lima nia-laran. Nune’e ho distribuizaun fugaun ne’e nia husu ba komunidade atu labele uza mentalidade ida hodi ba faan tutan ba ema seluk tenke tau mós responsabilidade ba sasán ne’ebé mak oferese hosi Governu no ajénsia sira tanba ne’e kuidadu didi’ak ba.

“Ita labele hanoin atu ba faan maibé ita hanoin ita-nia bei’oan sira atu labele terus hanesan ita agora ne’e, husik terus ne’e to’o iha ita de’it no ita-nia beioan. Tanba hosi Governu ida ba Governu mai iha kompromisu kata kia sidadaun sira tenke sai hosi mukit no ki’ak maibé husu mós atu kontribui ba programa ne’ebé Governu planeia ona,” nia dehan.

Benefisiáriu Maria Cramo, agradese no sente kontente tanba hetan fugaun hosi Ecosecurities no fugaun ne’e bele prevene saúde no hadook hosi aisuar.

“Ohin, ha’u hetan fugaun, ha’u kontente tanba fungaun ne’e prevene hosi aisuar ba ha’u-nia saúde no mós kuidadu atu ita labele tesi ai arbiru no kuandu tesi arbiru mak estraga ambiente. Ha’u kontente no sente kmaan ona tanba sei laba tesi ai hodi sunu. Antes ne’e, ha’u uza ahi-matan no agora ba oin la uza tanba hetan ona fungaun ida-ne’e hodi bele prevene moras hosi aisuar. No, dala ruma tesi ai arbiru hosi fó impaktu ba dezastre naturál no rai halai tanba tesi ai,” nia dehan.

Jornalista : Osória Marques

Editór      : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!