CARE selebra akordu ho ONG lokál rua atu hametin servisu saúde

DILI, 02 outubru 2023 (TATOLI) – Cooperative for American Remittances to Europe (CARE-sigla inglés) asina akordu ho Organizasaun Naun Governamentál (ONG) lokál, hanesan Knua Haberan Comunidade (KHC) no Asosiasaun Rede Covalima (ARC) hosi Munisípiu Viqueque no Covalima atu hametin servisu saúde no hasa’e komunidade rurál sira-nia preparasaun ba saúde emerjénsia.
“Akordu ida-ne’e atu fó oportunidade ba maluk sira hosi KHC no ARC atu implementa programa ida naran Kartaun Valór Komunidade (Community Score Card), ida-ne’e tipu atividade ida ne’ebé fasilita no halibur komunidade sira ne’ebé presiza hetan apoiu hosi parte sira ne’ebé fó atendimentu liuliu parte sira Governu iha área saúde”, Country Director interinu CARE internasionál José da Costa dehan ba jornalista sira iha edifisiu CARE, segunda ne’e.
Nia dehan, akordu ne’e importante no demonstra CARE ninia kompromisu ba implementasaun lokalizasaun projetu ne’e.
“Ami fiar ba ita-nia ema sira iha lokál Covalima no Viqueque mak iha abilidade atu hala’o servisu sira. Ami hein karak ARC ho KHC bele implementa atividade ne’e ho di’ak liuhosi sira nia kompeténsia tanba ida-ne’e la’os buat foun ba CARE tanba sira mós hala’o ona atividade hanesan iha tempu sira ba kotuk”, nia relata.
Programa ne’e hala’o ho nia durasaun tinan tolu no agora tama ona ba faze tinan da-ruak nian no sei finaliza iha abríl 2025.
Ba atividade ne’e, apoiu orsamentu hosi Japaun no Banku Mundiál hamutuk millaun $2,7 ne’ebé sei gasta ba projetu ne’e durante tinan tolu.
Akordu ne’ebé ONG rua asina ho durasaun fulan neen, ARC sei hetan rihun $15 no KHC sei hetan rihun $15 hodi hala’o servisu bazeia ba prestasaun bainhira di’ak sei kontinua tan kontratu ba oin.
Iha fatin hanesan, Koordenadór Jerál ARC Pedro Amaral hatete, akordu ne’ebé selebradu, fulan neen ba oin sei implementa programa Kartaun Valor Komunidade (Community Score Card).
“Programa ne’e ami sei implementa iha Covalima hamutuk Suku hitu no Postu Administrativu rua hanesan Fatumea no Fohoren, ami la’os foin asina ho CARE maibé iha tinan sira kotuk ami asina ona ho sira rezultadu servisu ne’ebé di’ak hanesan komunidade sira-nia eletrisidade iha Fohoren la lakan ho programa ne’e sira bele asesu ba liña eletrisidade, Fatumea nian estrada ladún di’ak agora di’ak ona, ida-ne’e mak nia benefisiu hosi kartaun valór komunidade ne’e”, Pedro dehan.
Nia hatutan, programa Kartaun Valor Komunidade (Community Score Card) ne’e nia servisu ligasaun ba parte hotu, bee-moos, eletrisidade, estrada no makas liu halai ba iha saúde nian.
Iha okaziaun ne’e, Diretór Ezekutivu KHC Agosto Pinto relata, sei implementa servisu hotu ho di’ak tuir saida mak CARE orienta liuhosi kontratu ne’ebé asina ona.
“Servisu hotu hosi Kartaun Valor Komunidade (Community Score Card) ne’e ami sei relata ba iha CARE atu responde ba problema sira hotu ne’ebé komunidade sira enfrenta iha Viqueque, problema barak liu mak saúde, bee-moos menus, má-nutrisaun, entaun ami ba sei implementa servisu hotu ho di’ak atu nune’e bele fó rezultadu di’ak ba ita-nia komunidade sira liuhosi orsamentu ne’ebé CARE fó atu ami hala’o programa hirak ne’ebé fó benefísiu ba ita-nia komunidade sira”, nia relata.
Ho nune’e, rekorda fali katak pandemia hanesan COVID-19 hatudu ona oinsá sistema saúde no servisu sira ne’ebé mak vulneravel bele fó implikasaun perigu ba saúde, progresu ekonómia no oportunidade atu sustenta moris, liu-liu ba feto rural sira ne’ebé mak hetan impaktu nanis ona hosi dezigualdade estruturál.
Bainhira Timor-Leste rekopera hosi pandemia ne’e, sistema saúde sei difikulta atu hatan ba nesesidade saúde sira seluk.
Iha 2022, Japan Social Development Fund (Fundu ba Dezenvolvimentu Sosial hosi Japaun) ho parseria hamutuk ho Banku Mundiál fó fundus ba projetu COVID-19 and Health Systems Strengthening Support (COVID-19 no Suporta Haforsa Sistema Saúde), ne’ebé mak implementa ona hosi CARE to’o 2025.
Projetu ne’e iha objetivu atu asegura efetividade iha implementasaun planu ba preparasaun no responde ba COVID-19 no emerjénsia saúde sira seluk iha nivel baze ho intervensaun foka ba setór saúde no nutrisaun, bee-moos, saneamentu, no ijiene.
KHC sei implementa atividade ne’e iha Viqueque no sei kobre suku 11, no ARC iha Covalima kobre suku hitu.
Ho konesaun no péritu lokál, organizasaun rua ne’e sei servisu besik ho parte interesada xave sira iha setór saúde atu asegura katak komunidade rurál sira sei hetan apoiu ba sira-nia utilizasaun no asesu ba servisu saúde komunitáriu sira atu hasa’e sira-nia preparaasaun ba saúde emerjénsia.
CARE nia servisu iha Timor-Leste uza aproximasaun Kartaun Valor Komunidade hanesan dalan ida atu asegura servisu públiku sai sensivel ba jéneru no inkluzivu.
Ho projetu anterior sira ne’ebé foka ba saúde,CARE haree ona oinsá Kartaun Valor Komunidade lori mudansa ba feto rural no remotas no sira nia komunidade ho sira nia asesu no utilizasaun servisu saúde.
Aproximasaun ida ne’e lidera husi komunidade, no komunidade sira halibur ofisial Governu, fornesedór servisu sira no membru komunidade sira atu identifika dezafius sira liga ba utilizasaun no fornesimentu servisu públiku hodi nune’e bele hamosu solusaun mutú, no servisu hamutuk atu implementa no monitoriza efetividade ba solusaun sira ne’e.
Ho akordu parseria rua ne’e, CARE iha objetivu atu replika impaktu hosi esperiénisa uluk ho eskala boot atu redus komunidade rural no remotas sira nia vulnerabilidade iha Viqueque no Covalima ba impaktu sira hosi krize saúde.
Kona-ba CARE hanesan organizasaun internasionál ba dezenvolvimentu no umanitariu ne’ebé servisu iha TimorLeste dezde 1994.
Ho programa sira ne’ebé konsentra iha munisipiu hotu iha rai-laran, CARE servisu hamutuk ho parseiru sira atu salva moris, halakon ki’ak, no atinje justisa sosial.
CARE servisu ho komunidade sira iha área rural no hamutuk ho parseiru sosiedade sivil sira atu luta hasoru dezigualdade jéneru, tamba ida ne’e hatudu ona katak dalan efetivu ida atu kria impaktu ba dezenvolvimentu ne’ebé sustentavel.
Asegura moris di’ak no rona feto no labarik feto sira-nia lian iha area ne’ebé rural no dezvantajen sai nudar sentru ba CARE nia servisu.
Ida ne’e atinje liu husi área prioridade haat hanesan Edukasaun, Hakbiit Feto sira-nia Ekonómia, Saúde no promove Feto sira-nia Lian iha sosiedade liu hosi programa dezenvolvimentu no umanitariu sira.
Konaba projetu COVID-19 and Health Systems Strengthening Support (COVID-19 no Suporta Haforsa Sistema Saúde) Projetu COVID-19 no Suporta Haforsa Sistema Saúde sai hanesan projetu tinan-tolu ne’ebé fundu hosi Japan Social Development Fund no implementa hosi CARE.
Japan Social Development Fund sai hanesan parseria ida entre Governu Japaun no Banku Mundiál atu fornese fundu ba projetu sira ne’ebé foka ba dezenvolvimentu ne’ebé lidera husi komunidade no redus pobreza atu hakbiit grupu sira ne’ebé mak vulneravel liu no sedauk hetan asistensia husi programa seluk.
Projetu ida-ne’e ho objetivu atu asegura katak implementasaun ba preparasaun no responde ba COVID19 no emerjénsia saúde sira seluk iha nivel baze efetivu liuliu foka ba saúde no nutrisaun, bee, saneamentu no ijiene.
Jornalista: Hortencio Sanchez
Editór : Zezito Silva

