iklan

HEADLINE, SAÚDE

Fundasaun Alola husu inan feton halo detesaun sedu kankru susun

Fundasaun Alola husu inan feton halo detesaun sedu kankru susun

DILI, 06 outubru 2023 (TATOLI) – Diretora Ezekutiva Fundasaun Alola, Maria Guterres, husu ba inan feton sira halo detesaun sedu nu’udar maneira ida atu kura moras kankru susun.

”Husu ba inan feton sira atu halo detesaun sedu nu’udar maneira ida atu kura moras kankru susun. Tanba ne’e tinan-tinan kuaze nasaun hotu iha mundu hala’o selebrasaun ba Cor de rosa, laos de’it atu hasae konsiénsia públika nian sira-nian kona-ba kankru susun, maibé mós tempu ida atu halibur fundus hodi apoiu maluk sira ne’ebé moras tanba kankru susun”, Diretora Ezekutiva Fundasaun Alola Maria Guterres dehan iha komunikadu ne’ebé TATOLI asesu, ohin.

Liuhosi sub programa HALIKU, iha 4 outubru, Alola kolabora ho Prezidente Autoridade Munisípiu Manufahi, Serbisu Saúde Munisípiu Manufahi no Komisaun Nasionál Kankru Susun Iha Timor-Leste (KNKSTL) organiza kolókiu espesiál ba profisionál saúde, autoridade lokál, funsionáriu, estrutura suku no komunidade hotu. Kolókiu ida-ne’e ho tema “Hamutuk Ita Prevene Moras Kankru Susun” nu’udar parte integradu ida hosi komemorasaun “Outubru Rosa”, fulan mundiál ba Moras Kankru Susun.

Iha fatin hanesan, Prezidente Autoridade Munisípiu Manufahi Arantes Isac Sarmento, rekoñese moras kankru hanesan kauza ida ne’ebé halo terus maluk inan sira no liuhosi kolókiu ne’e nia husu ba partisipante sira inklui mane sira atu kontinua partilha informasaun ne’ebé sira hetan ba komunidade liuliu inan feton sira.

“Ha’u hanoin ho opurtunidade di’ak ida ohin, ita ne’ebé marka presenza iha fatin ida-ne’e bele partilla informasaun ba komunidade sira, ba ita-nia povu, ita hahú lori ita-nia komunidade ne’e ba buat ne’ebé di’ak ho ida-ne’e ita bele salva ita inan nia vida husi moras kankru”, Arantes Isac dehan.

Diretora Sentru Saúde Munisípiu Manufahi, Florencia Corte Real Tilman, relata komunidade barak liuliu inan sira iha Munisípiu Manufahi sei moe atu hatete sai kona-ba moras kankru feto katak husi 2016 to’o agora iha inan na’in lima mate tanba moras kankru susun.

“Ami iha Munisípiu Manufahi ne’e ema ho moras kankru susun iha tanba sira atu mai konsulta sira moe, sira nonok hela de’it balun lakohi atu mai to’o mate, ha’u hatete de’it kona-ba kankru susun nian hahú husi 2016 to’o ha’u mai iha ne’e, ami iha inan hamutuk na’in lima mak mate tanba kankru susun”, Florencia Corte Real Tilman haktuir.

Aleinde Prezidente KNKTL nu’udar mós Onkolojista Klíniku iha HNGV João Teodosio, hateten dalabarak ema moras kankru susun ne’ebé mai iha HNGV mai ho faze avansadu ona entaun ida-ne’e profisionál saúde fó tratamentu paliativu.

“Dala barak kazu kankru susun ne’ebé mai iha Hospitál Nasionál Guido Valadares iha faze avansadu, 50 porsentu husi totál pasiente ne’ebé mai baixa iha ospitál tama ona ba estadium ikus nian no bele de’it oferese tratamentu paliativu”, João Teodosio esplika.

Tuir nia, hanesan símbolu universál ba fulan kankru susun nian, Pink ka Cor de Rosa reprezenta domin husi ema hotu, espiritu amigavel, armonia no dame husi fuan laran. Ba dahuluk, símbolu ida-ne’e uza iha nasaun Estados Unidos da América atu dada atensaun ema hotu nian kona-ba importánsia husi detensaun sedu ba moras kankru susun.

Moras kankru feto hanesan preokupasaun bo’ot ida ba nasaun hotu inklui ba Timor-Leste, kankru hanesan moras perigozu ida, kankru susun no kankru serviks bele halakon ema nia vida la haree ba sexu, idade, nivel edukasaun inklui estatutu sosiál. Iha mundu, kada tinan kuaze ema tokon 8.2 resin mate tanba moras ne’e. Husi númeru hirak ne’e, ema tokon 4 mate sedu liu ho idade entre tinan 30 to’o 69.

Iha Timor-Leste, husi tinan 2015-2020 tuir dadus ne’ebé fó sai iha Hospitál Nasionál Guido Valadares, husi tinan 2015-2020 rejista kazu moras kankru hamutuk 400. Husi númeru ne’e, ema ho idade 18 to’o idade 40 hetan afetadu barak no barak la konsege salva nia vida tanba kondisaun ne’ebé grave.

Jornalista : Feliciade Ximenes

Editór : Zezito Silva

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!