DILI, 19 outubru 2023 (TATOLI) – Hospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV), liuhosi espesialidade endokrinolojia rejista, iha janeiru to’o setembru, pasiente tiroid hamutuk 1.909, hosi númeru ne’e afeta ba ema ho idade 18 to’o 72.
“Husi pasiente sira ne’e mai ho moras tipu tolu mak Hypertiroidismo, goiter endemic no hypotiroidismo. Ita ko’alia kona-ba moras tiroid moras ne’e afeta ba ita-nia orgaun liuliu kakorok iha ne’eba sei mosu iha parte rua, karuk no parte los nian”, Liliana dos Santos Corte-Real hateten ba jornalista iha HNGV, ohin.
Nia esplika, moras tiroid iha nia fatór barak, hanesan mai husi jenétiku, sósiu ambientál no fatór sira seluk ne’ebé mak iha.
“ Iha ita-nia nasaun moras ne’ebé barak liu afeta dahuluk mak hypertiroidismu nia kauza mai husi jenétiku depois Goiter endemic, ne’e haree liu ba área sira ne’ebé maioria populasaun sira la konsumu masin ne’ebé prodús, maibé konsumu dereta masin tasi ka masin fatuk”, nia informa.
Nia esplika, iha goiter endemic rasik nia bele iha toksik no mós non toksik, bainhira nia toksik ka sintomas ne’e bele halo ema ne’e liman nakdedar, fuan tuk-tuku, bele halo matan bele sai, depois kakorok ne’e aumenta bo’ot, bainhira nia goiter ne’e la toksik, entaun pasiente la iha sintoma.
“Dalabarak ita la’o iha dalan, haree maluk sira kakorok bo’ot, maibé sira la’o baibain hela, tanba dalaruma la iha sintomas”, nia haktuir.
“Bainhira presiza halo x-ray ami mós konfirma ho x-ray liuliu sira e’ebé kakorok bo’ot ne’ebé tama fali ba laran no bele halo ho CT-scan. Kona-ba diagnóstika, ami haree pasiente ne’e tama mai, ami husu haree ninia kakorok depois ita halo tratamentu klean ba moras ne’e rasik’’, nia subliña.
Nia dehan, Timor-Leste iha espesialista Endokrinolojia na’in-rua ho Cubano na’in-ida, entaun ida-ne’e mak durante ne’e halo atendimentu ba pasiente sira mai ho moras tiroid.
“Ami na’in tolu mak haree kona-ba moras tiroid, la’os ami mesak maibé ami sempre servisu hamutuk ho médiku sira husi parte sirurjia inklui ho médiku sira husi onkolojia nian”, nia afirma.
Iha fatin hanesan, Pasiente Adelia Guterres Ximenes, husi Postu Adiministrativu Baguia, Munisípiu Baucau, hateten moras tiroid ne’ebé ha’u afeta durante tinan lima ona, tanba ne’e mai halo tratamentu iha HNGV.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Zezito Silva
