DILI, 19 outubru 2023 (TATOLI)- Sekretaria Estadu Floresta (SEF), hamutuk ho komunidade hosi Suku Wenunuc, Postu Administrativu Metinaro, Munisipiu Díli , kontiua kuda Ai-Parapa iha hamutuk 1.000 iha área tasi ibun Wenunuc.
Programa kuda Ai-Parapa ne’e mai hosi inisiativa Grupu TubaParapa hosi suku Wenunuc, atu halo reflorestasaun ba área kosteira tasi ibun Metinaro nian.
Sekretariu Estadu Floresta (SEF), Fernandinho Viera, hamutuk ho komunidade Wenunuc Metinaro kuda Parapa ne’ebé prepara hosi grupu TubaParapa ne’ebé lokaliza iha Metinaro.
Nia dehan, hanesan Sekretariu Estadu apresia ho inisiativa ne’ebé grupu ne’e hatudu tanba bele organiza ema hotu partisipa iha kuda Ai-Parapa ne’e.
Tanba, Ai-Parapa iha Timor-Leste hahú menuz tanba uluk iha tuir dadus ne’ebé mak iha katak tempu Portugés Ai-Parapa por volta 9.000 etares agora to’o 2017 tún mai 4.000 etares, entaun Timor-Leste lakon Ai-Parapa 5.000 hektares.
Tanba ne’e iha IX Governu Konstitusionál liuhosi Sekretaria Estadu Floresta iha planu fó prioridade ba kuda Ai-Parapa iha área kosteira nune’e eveita tasi labale nakonu liu mai estrada nune’e hafurak fali paisajen tasi nian no proteje flora no fauna iha tasi-laran.
“Ohin ita mai halo atividade kuda Ai-Parapa ne’ebé organiza hosi Grupu TubaParapa iha Suku Wenunuc, viveiros Ai-Parapara ne’ebé sira prepara hamutuk 27.000 viveiros no ohin ami kuda ona 1.000,” Fernandinho Viera ba jornalista sira bainhira remata kuda Ai-Parapa iha tasi-Ibun, Wenunuc Metinaro, kinta ne’e.
Nia dehan, atividade kuda Ai-Parapa ne’e sei kontinua iha semana oin iha fatin ida ne’e tanba komunidade sira hosi Wenunuc rasik mak hakarak.
“Semana oin komunidade sira iha ne’e sei kontinua nafatin kuda Ai-Parapara ne’e,” nia dehan.
Fernandinho Viera hateten, presiza kuda Ai-Parapa liuliu iha área kosteria sira hodi reflorsta fila fali Ai-Parapaiha área kosteira sira.
“Governu iha planu no komprimisiu nafatin atu servisu hamutuk ho komunidade sira ne’ebé hela iha área kosteira atu kontinua kuda nafatin Ai-Parapa iha área konteira sira ne’ebé ita konsidera hahú menus ,” Governante ne’e hateten.
Nia garantia katak Ai-Parapa ne’ebé mak durante ne’e kuda sei bo’ot no sei fó proteje ba tasi ibun, tanba Ai-Parapa ne’e rasik moris ne’e depende ba tasi.
Iha fatin haesan Xefe Departementu Kosteir Sekretaria Estadu Peska Manuel da Cruz, realsa, Governu sei servisu hamutuk ho grupu Ai-Parapa hanesan Grupu Tuba Ai-Parapa Grupi Belun Ai –Parapa no Grupu Srte kultura Ai Parapa iha Sabuli Metinaro atu a servisu ho sira promove no konserva fila fali Ai Parapa.
“Ita sei servisu hamutuk ho grupu sira ne’e aban bain rua karik orsamentu iha ita prevé atu servisuhamutuk nue’e sira sai benefisiariu ba kuda Ai-Parapa atu bele promove no konserva fila fali ita-nia Ai Parapa iha Timor-Leste,” nia dehan.
Tanba tuir dadus Ai-Parapa ne’e tempu agora kompara ho tempu portugés nian Ai-Parapa iha Timor-Leste menuz ona, tanba presiza hamutuk entidade atu konserva no preserva fila fali Ai-Parapa iha Timor-Leste.
Iha fatin, Kordenadór Grupu Tuba Parapa Suku Wenunuc, Ananias Gonsalves Pereira sira nia grupu ne’e ejiste kle’ur maibé foin mak atu servisu hamutuk governu Sekretaria Estadu Floresta hodi organiza komunidade Wenunuc kuda Ai-Parapa iha tasi ibun área Wenunuc nian.
Nia dehan, sei servisu hamutuk ho SEF atu kuda Ai-Parapa iha tasi ibun Wenunuc nian atu protese área ne’e hosi risku ba dezastre no proteje rikusoin sira iha tasi laran.
“Ohin ami kolabora ho Sekretariu Estadu Floresta kuda Ai-Parapa hamutuk 1.000 no atividade ida ne’e sei kontinua tanba ami prepara hela rai atu kuda Ai-Parapa hamutuk 20.000 ektares,” nia informa.
“Ita presiza kuda Ai-Parapa para atu proteje ita-nia rai liuliu rai sira ne’ebé lokaliza iha área kosteira sé ita la halo sé tán,” nia adianta.
Tanba ne’e ho Sekretariu Estadu Floresta nia iha Wenunuc ne’e importante tanba sai parseiria di’ak liu tán ho grupu Tuba Parapa nune’e bele kuidadu liu tán área kosteira tasi ibun Wenunuc.
Enkuantu agora dadaun viveirus Ai-Parapa ne’ebé grupu Tuba Parapa iha hamutuk 32.00o viveirus.
Jornalista: Natalino Costa
Editór : Zezito Silva




