iklan

EKONOMIA, HEADLINE, MUNISÍPIU, OEKUSI, POLÍTIKA

ONG BIFANO motiva komunidade utiliza au halo gabiaun tradisionál

ONG BIFANO motiva komunidade utiliza au halo gabiaun tradisionál

ONG BIFANO, motiva komunidade sira hodi utiliza au kontrui gabiaun ho modelu tradisionál nune’e bele satán erozaun no inundasaun iha tempu udan. Imajen mídia ONG BIFANO.

OÉ-CUSSE 06 novembru 2023 (TATOLI –  Onganizasaun Naun Governamentál (ONG) Binibu Faef Nome (BIFANO), motiva komunidade sira iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA) hodi utiliza au konstrui gabiaun ho modelu tradisionál nune’e bele satán erozaun no inundasaun iha tempu udan.

Diretór ONG BIFANO, Jacinto Mala, informa, polítika ne’e implementa, BIFANO hetan apoia fundu hosi Oxfam Australia iha Timor-Leste, ho programa ‘Mai Ita Prepara-an Hasoru Dezastre’ hodi servisu hamutuk ho estrutura ekipa dezastre jestaun suku idak-idak, atu normaliza fatin risku ba inundasaun prepara molok udan monu rai.

“Dezastre mak akontesimentu ne’ebé destroi komunidade ka ema-nia vida moris tanba kauza hosi fatór naturál no naunn-naturál inklui mós fatór ema nian ne’ebé hamosu vítima, destroi envairomentu, lakon rikusoin no impaktu ba psikolojia, entaun ONG BIFANO hamutuk ho komunidade ita-bele halo ho modelu tradisionál atu bele prevene inundasaun,” Jacinto Mala, ko’alia iha Oé-Cusse segunda ne’e.

“Frekuénsia no intensidade hosi dezastre naturál aumenta maka’as, liuliu tanba mudansa klimátika, kreximentu populasaun aumenta, urbanizasaun no degradasaun, buat hirak-ne’e mak hamosu dezastre,” nia afirma.

Sosiedade sivíl ne’e, argumenta, polítika jestaun dezastre Timor-Leste kona-bá dezastre, hanesan estragu sériu ba funsionamentu hosi komunidade ka sosiedade kauza ba umanu, materiál, ekonomia ka envairomentu ne’ebé lakon.

“Ida-ne’e bootliu kapasidade komunidade ka sosiedade hodi rezolve liuhosi uza sira-nia rekursu rasik bronjong lokál sai hanesan meiu ida hodi prevene bee sa’e, tanba agora besik tempu udan, entaun presiza prepara-aan,” nia argumenta.

Tán ne’e, liuhosi polítika ONG BIFANO, hamutuk ho komunidade sira, hahú ona halo preparasaun ba hasoru dezastre, komunidade deside uza au (bambu) modifika ba gabiaun lokál hodi bele salva no hamenus bee sa’e iha tempu udan, tanba  au nu’udar materiál ne’ebe fasil hetan iha komunidade.

“Au halo funsaun importante tebes iha vida komunidade rurál, tanba au hanesan propriedade di’ak atu servisu, inklui au nia batang (laku) maka’as, loos, isin forte, fasil atu distribui, fasil atu forma, fahe no fasil atu servisu ho liña, no au relativamente folin baratu liu ba materál konstrusaun seluk tanba frequentemente sira hetan iha fatin hela komunidade,” nia subliña.

Entretantu, polítika aplika gabiaun lokál ne’e, ONF BIFANO hala’o iha sub-rejiaun Pante Makasar hanesan iha aldeia Noafafo, suku Cunha, Nípani, Lifau, Bobokase no suku Costa. Iha sub-rejiaun Oésilo realiza ona iha suku Usitasa’e.

Nune’e mós iha ub-rejiaun Nítibe realiza iha suku Ban-Afi, kada suku reprezenta uma-kain 25 hamutuk ho estrutura ekipa jestaun suku ba dezastre naturál.

Jornalista: Abílio Elo Nini

Editór: Evaristo Soares Martins

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!