Governu konkorda ho PN altera Lei Suku
DILI, 07 novembru 2023 (TATOLI)—Ministru Administrasaun Estatál (MAE), Tomas do Rosário Cabral, konkorda ho Parlamentu Nasionál (PN) atu altera lei númeru 9/2016, 08 jullu kona-ba Lei Suku hodi mellora eleisaun suku iha tinan tuir mai.
Governante ne’e, hakarak klarifika lamentasaun públiku kona-ba prosesu eleisaun suku foin lalais, ho lei ne’ebé iha Governu submete implementa de’it ba lei ne’ebé vigór hela iha Timor-Leste.
“Kona-ba eleisaun komunitária preokupasaun boot. Lei ne’e sé mak halo. Momentu ne’e FRETILIN, PD ho CNRT ita konsensu hela iha 2016 laiha problema, lei ne’e hasai tiha kompeténsia membru Governu hosi ne’eba, nia papél mak fó de’it mak diploma ministeriál. Se mak serbisu iha ne’e, asisténsia téknika ne’e, órgaun eleitorál de’it no iha kompeténsia boot-liu ne’e asembleia aldeia ho suku no serbisu postu administrativu,” Governante hateten bainhira halo debate urjénsia ho PN kona-ba eleisaun suku foin lala’is, iha plenária PN, tersa ne’e.
Nia dehan, Lei Suku 2016 la permite uza kaderneta eleitorál, implementa sistema manuál, pur ezemplu rejistu eleitór ne’ebé ezerse direitu votu, meza asembleia suku hakerek ho liman, ho nune’e difikulta prosesu eleisaun suku iha 28 outubru liubá, iha aldeia balun to’o madrugada.
Ho esperiensia ida-ne’e, governante ne’e aseita ho sujestaun hosi deputadu atu altera lei suku ho objetivu mellora eleisaun suku iha tinan tuir mai.
“Ha’u sekunda ho Deputadu ohin dehan ne’e, tenke hadi’a mak lei ne’e. Kestaun kuandu implementasaun mai fali lei ne’e, se bele Parlamentu hadi’a lei ne’e ba iha 2024,” nia hateten.
Deputadu KHUNTO, Antonio Verdiál de Sousa, hakarak kongratula ba povu iha Timor-Leste ne’ebé mezmu hasoru problema no dezáfiu ne’ebé ita rasik mak kria, maibé sira vota to’o madrugada.
“Lei númeru 9/2016, 08 jullu kona-ba Lei Suku, ita rasik mak kria konfuzaun ba públiku no falta diseminasaun edukasaun sívika hosi Sekretáriadu Tékniku Administrasaun Eleitorál (STAE), prezudika eleitór atu ezerse sira-nia direitu votu iha sentru votasaun,” nia hateten.
Nia rekomenda ba Governu aprezenta projetu ida hodi altera Lei Suku mai iha Parlamentu Nasionál hodi hetan aprovasaun ho objetivu la kria lamentasaun eleitór no mellora prosesu eleisaun suku.
Deputada PLP, Maria Angelina Sarmento, hateten ho dezáfiu tékniku ne’ebé hasoru iha eleisaun suku foin lalais mak iha duni nesesidade altera Lei Suku.
“Lei ne’ebé mak aprova por konsensu mak kria dezáfiu iha implementasaun eleisaun suku foin dadaun, nune’e tenke atua ajusta tuir, tanba ema forma naruk to’o madrugada foin vota hotu. Iha 2016 antes altera lei ne’e, aprezentasaun kandidatu pur pakote, xefe suku, xefe aldeia, delegadu/a, reprezentante feto no joven, lia-na’in, nune’e difikuldade saida mak iha momentu ne’eba altera fali aprezenta pakote keta-ketak. Tanba alterasaun lei la permite iha tempu badak, pelumenus dekretu-lei ajusta tuir dinámika ne’ebé iha,” nia hateten.
Deputadu bankada FRETILIN, António Calau, dehan preokupasaun eleisaun komunitária ba tinan ne’e kuaze povu hotu nia preokupasaun, tanba povu akompaña iha terrenu ne’e fallansu lubun ida mak akontese, hanesan iha suku Fatuhada, aldeia 03 iha Lurumata ne’e eleisaun suku ramata iha tuku 1h00 madrugada.
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes
