Top

Deputadu CNRT husu avalia E.P-I.P la hatama reseita ba kofre Estadu

Xefe Bankada CNRT, Duarte Nunes. Imajen Tatoli/Egas Cristóvão

DILI, 30 novembru 2023 (TATOLI)—Deputadu hosi bankada CNRT iha Parlamentu Nasionál (PN), Duarte Nunes, husu Vise Primeiru-Ministru no Ministru Koordenadór asuntu Ekonómiku no Ministru Turizmu Ambiente atu avalia Empreza Públika (E.P) ho Institutu Públiku (I.P) sira-ne’ebé la hatama reseita ba kofre Estadu.

“Hanoin ko’alia kona-ba Imprensa Públika ho Empreza Públika ha’u reforsa Deputadu balun nian, empreza sira -ne’e bainhira sira hakarak hala’o atividade tinan ida, sira tenke iha saida mak sira halo. Ema dehan planu negósiu ne’e tenke iha para ita tau osan. Ita espera tuir mai, nia tenke kumpre hatama despeza. Kkarik sira-ne’ebé la hatama depois ita tau osan ita tenke hanoin fila-fali, serake ita kontinua empreza ne’e. Tanba, ita haree ita-nia osan limitadu, ita fó osan tenke dezenvolve empreza hatama fali osan,” nia hateten perante iha audiénsia públika ba proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2024 ho Vise Primeiru-Ministru ba asuntu ekonómia, Francisco Kalbuadi Lay, iha sala plenária PN, kinta ne’e.

Deputadu CNRT, Veneranda Lemos, apresia esplikasaun hosi Vise Primeiru-Ministru kona-ba proposta OJE 2024 nian ne’ebé tuir nia observasaun ba estrutura instituisaun ida boot no osan ladún boot. Tan ne’e, orsamentu ladún sufisiente karik tanba iha tutela ajénsia E.P no I.P lubun  kuaze 17.

“Ha’u-nia preokupasaun, hakarak hatene ajénsia Empreza Públika no Institutu Públiku, se bele aborda uitoan ajénsia sira-nia ezisténsia no saláriu vensimentu halo oinsá kada I.P no E.P. Tanba tuir ha’u-nia koñesimentu Governu anteriór prodús barak tebes ne’ebé iha tempu ne’eba PN liuliu opozisaun kuaze laiha lian atu hato’o ideia. Mezmu ideia konstrutiva, maibé ba laiha atendimentu, agora planu 2024 bele aborda took ajénsia sira-ne’e. Governu atu kontrola de’it mós susar funsionáriu barak tebes iha Empreza Públika no Institutu Públiku,” nia hateten.

Tuir nia haree laiha relevánsia tanba E.P no I.P laiha rendimentu hakarak de’it ba OJE, nune’e  fiar lideransa Vise Primeiru-Ministru nian bele halo mudansa, no I.P no E.P ne’e presiza hatene funsionamentu no planu ba oin halo nusa.

Hatán ba ne’e, Vise Primeiru-Ministru ba asuntu Ekonómia, Francisco Kalbuadi Lay, hateten iha Institutu Públiku hamutuk 14 mak tutela iha Ministériu Koordenadór Asuntu Ekonómiku (MKAE), sira-nia orsamentu ida-idak indepedente keta-ketak no orsamentu sira-nian tinan oin mai la do’ok hosi tinan ne’e nian ho totál hamutuk millaun $21.

“Sira mak tuur hela iha ne’e no ha’u nu’udar Ministru Koordenadór asuntu Ekonómiku, estrutura sira-ne’e ema antigun. Uluk to’o agora, iha VII no VIII Governu to’o agora sira mak sei iha nafatin. To’o agora seidauk ema ida ami troka no seidauk iha ema ruma ezekuta buat ruma mak fatal. Tanba ne’e ha’u hanesan Ministru Koordenadór responsável ba iha asuntu ne’e, ha’u fiar sira hala’o sira-nia serbisu ho di’ak,” nia dehan.

Maibé, nia-parte mós labele nega entre institutu públika no empreza públiku sira-ne’e la’ós hotu-hotu lao ho di’ak.

“Iha 10-resin, ha’u bele hato’o ba ita-boot sira referénsia ha’u-nian ne’ebé ha’u kuaze semana ida reuniaun ho sira no hakbesik aan ba sira. Iha atividade lubun ida sira hala’o, ha’u bele hato’o, ezemplu sentru treinamentu sira iha Becora, INDIMO durante ne’e la’o di’ak tebe-tebes. To’o sira ho osan mínimu, maibé sira bele halo atividade la’ós de’it iha rai-laran maibé ba mós rai-li’ur, foin lalais konferénsia nivel internasionál ASEAN nian,” nia dehan.

Nia dehan, agora reseita iha ka lae, hanoin balun iha no balun laiha, reseita sira-ne’e relata tiha ona iha orsamentu ne’e kada instituisaun ne’ebé iha, ezemplu hanesan ANLA sira foin hahú nia orsamentu ki’ik tebes maibé hatama ona fali osan uitoan hanesan lisensiamentu.

Ita hatene katak harii I.P no E.P sira tuir loloos sira bele ajuda aumenta reseita ba Estadu, maibé kondisaun mak ne’e balun iha reseita no balun laiha presiza tempu.

“IADE, IQTL no INDIMO sira mós durante ne’e hetan rekoñesimentu internasionál, katak sira iha ona nivel bele kompete nasaun sira seluk hala’o kna’ar. No, Trade Invest kuaze ita bele dehan adezaun ASEAN no OMK envolve direitamente prosesu hotu kuaze inísiu to’o agora, klaru iha Trade Investe lei lubun ida aprova tiha maibé tenke hadi’a buat barak liuliu lei,” nia hateten.

Jornalista : Nelson de Sousa

Editór        : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!