TL raes badak aas liu iha sudeste aziátiku
DILI, 11 dezembru 2023 (TATOLI) – Tuir dadus husi Global Nutrition Review hatudu katak ho taxa 47.1%, Timor-Leste (TL) sai nasaun ne’ebé nia insidénsia raes badak aas liu kompara ho nivel mundiál no sudueste aziátiku tanba ne’e, presiza mellora investementu populasaun sira liuliu ba inan, bebé no labarik tinan lima mai kraik.
“Tuir dadus husi Global Nutrition Review hatudu katak ho taxa ida ne’e 47.1% halo Timor-Leste sai pais ne’ebé nia insidénsia raes badak aas liu kompara ho nivel mundiál ne’ebé iha 22%, no sudueste aziatiku ne’ebé iha 27%. Sinál ida-ne’e hodi indika katak Timor-Leste presiza mellora liután ninia investimentu ba nia ema rasik liuliu ba inan, bebé no labarik tinan lima mai kraik”, Diretór Jestaun Unidade Misaun ba Kombate Stunting Filipe da Costa dehan iha komunikadu ne’ebé TATOLI asesu, ohin.
Nia informa, Timor-Leste entre forma hothotu má nutrisaun nian, Stunting ka raes badak mak aas liu. Ho baze ba dadus husi DHS (Demographic and Health Survey) 2016 no TLFNS (TL Food and Nutrition Survey) 2020 ne’ebé Ministériu Saúde lansa hatudu katak entre labarik tinan lima mai kraik Stunting iha 47.1%, anemia iha 40% ba leten, no wasting/krekas 8.6%.
“Ida ne’e hatudu katak besik metade husi ita-nia oan sira tinan lima mai kraik, ita-nia jerasaun futuru, sira ninia dezenvolvementu fíziku no mós kakutak sei fraku nune’e iha oin mai, sira sei fasil hetan moras no iha difikuldade bainhira aprende iha eskola”, nia esplika.
Nia haktuir, taxa má nutrisaun (47.1) ne’e mós iha konsekuénsia ekonomia ba Timor-Leste. Tuir relatóriu ho títulu “Multi Sectoral Approches to Nutrition” ne’ebé Ministériu Saúde publika katak konsekuénsia ba menus nutrisaun halo Timor-Leste lakon to’o $41 millaun kada tinan.
Menus nutrisaun mós sai fatór ida ne’ebé kauza povu Timor-Leste sei sofre kiak multidimensaun 48.3%. Taxa ida-ne’e fó sai iha UNDP nia relatóriu 2022 kona-ba kiak multidinensaun ne’ebé indika Timor-Leste aas liu sudueste aziátiku no pasífiku. Tuir relatóriu ne’e katak define bazea ba indikadór 10 no ida kona-ba situasaun má nutrisaun.
“Ha’u nota katak investementu sira ne’ebé halo iha dekada ikus ne’e kona-ba nutrisaun lori ona impaktu di’ak balun. Timor-Leste konsege redús ona stunting ka raes badak ne’ebé uluk relata iha 2010 ho nivel 58.2% agora tun ona ba 47.1% ka redusaun besik 11%, nune’e mós wasting ka krekas iha 2010 iha 19% agora tun ona ba 8.6%. Ida-ne’e hatudu katak intervensaun sira ne’ebé liña ministériu sira halo iha duni impaktu no bele halo progresu di’ak”, nia informa.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Zezito Silva
