Top

Opozisaun husu MNEK selesiona diplomata ho didi’ak antes haruka ba rai-li’ur

Membru PN hosi Bankada FRETILIN, Antoninho Bianco. Imajen/ Egas Cristovao

DILI,15 dezembru 2023 (TATOLI)—Deputadu husi bankada opozisaun FRETILIN iha Parlamentu Nasionál (PN), Antoninho Bianco, husu ba Ministériu Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK) atu selesiona diplomata ka embaixadór sira hod didi’ak antes haruka ba rai-li’ur.

“Ba Ministériu Negósiu Estranjeiru karik haruka diplomata sira tenke ema koñese rai ne’e ou diplomata kareira. Ha’u rona diplomata foin daudaun hetan tomada pose balun ninia billete identidade no kartaun eleitorál seidauk iha, ne’e konfuzaun. Di’ak-liu estabelese kriteiru klaru no Governu selesaun nia ema sira-ne’ebé atu ba prienxe rekezitu ida, pelumenus nia koñese Timor-Leste ninia istória no depois nia mós bele serbisu kle’ur uitoan iha ne’e para lori rai nia naran iha li’ur, nia labele seik-seik de’it,” Antoninho Bianco hato’o liuhosi debate proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2024 ba MNEK iha faze espesialidade ba loron daruak iha sala plenária PN, sesta ne’e.

Diplomata kareira barak maibé tenke aproveita rekursu umanu ne’ebé preparadu no valiozu hodi reforsa instituisaun Estadu Timor-Leste sai hosi nasaun hodi reprezenta Estadu ne’e.

Deputada FRETILIN, Lída Norberta, foti preokupasaun planu ba oin MNEK nian kona-ba sentru institutu estudu diplomátiku ne’ebé mak agora transforma ba sentru estudu diplomátiku bele realiza mós formasaun espesializadu.

Nia mós husu atu aumenta alokasaun orsamentu ba konsuladu iha Bali tanba loro-loron sira simu atendimentu órgaun soberania haat la’o sira mak atende inklui veteranu no ema seluk tan.

Deputada PLP, Maria Angelica Sarmento, husu MNEK halo esklaresimentu iha notísia ida daudaun ne’e ne’ebé halo públiku agora preokupa hosi Global News Myanmar tanba iha ativista hosi Myanmar mak halo protesta hasoru Timor-Leste ninia interferénsia ba polítika externa iha Myanmar,

Ministru MNEK, Bendito Freitas, dahuluk hato’o agradesimentu ba rekomendasaun atu ministériu konsidera nomeasaun diplomata, embaixadór ba misaun sira iha rai-li’ur tenke ho kualidade, hatene istória koñese didi’ak atu halo reprezentasaun ida digna ho respeitu tebes iha mundu.

Nia mós hatan kona-ba preokupasaun orsamentu iha embaixada balun ne’e presiza duni, Timor-Leste nia reprezentasaun Estadu iha rai-li’ur ne’e importante tebes atu bele lori TL nia serbisu multilaterál no bilaterál atu bele prodús efeitu ida di’ak ba TL reprezentasaun, tanba ne’e mak presiza orsamentu sira-ne’e.

“Preokupasaun ida mak importante ohin levanta kona-ba konsoladu Bali, ha’u hanoin ministériu halo hela diskusaun semana kotuk atu bele emite karta todos Prezidente Konsellu Ministru ne’ebé sei enderasa ba ministériu sira hotu no Parlamentu kona-ba pasajen Bali asisténsia protokolár tanba iha pezu tebes ba kombustível. Karta konsoladu sira-nia movimentu ne’e makaas, ba sira ninia hahan mós no Bali halo serbisu ida perfeitu tebes atendimentu iha ne’eba. Dalaruma buat balun ladun akontese di’ak karik por lapsu ka, ami lori naran konsuladu Bali husu deskulpa,” nia dehan.

Governante ne’e hateten, kona-ba kestaun Myanmar ne’e ita la’ós tuir de’it demostrasaun ne’ebé daudaun akontese iha ne’eba hosi povu sira-ne’ebé iha ne’eba pro Governu ka organizasaun naun governamentál ne’ebé pro Governu.

Maibé kestaun ne’e TL mós akompaña kle’ur tiha ona tuir mai ASEA iha mós pozisaun ida forte kona-ba situasaun Myamnar five point konsensu ne’ebé atu rezolve situasaun Myanmar, Timor-Leste endorsa pozisaun ASEAN nian ne’e solusaun ba kazu ka konflitu Myanmar nian.

“Ha’u atu hato’o de’it interpretasaun diplomátika ida katak, ita tenke lee didi’ak profunda kona- ba pozisaun Prezidente Repúblika nian ne’ebé ko’alia kona-ba situasaun Myanmar. Neste kazu, PR la’ós atua de’it nu’udar entidade Xefe Estadu maibé nu’udar figura pás mundiál hanesan Laureadu Prémiu Nobel da Páz no nia mós iha koloka hanesan under secretary general ba pais sira hanesan Guine-Bissau atu rezolve konflitu iha pais rejiaun ne’eba. Tanba ne’e mak reasaun oan ida Prezidente foti ne’e hanesan xamada ida ba paiz sira iha mundu, tanba Prezidente mós hanesan komisaun fraternidade umana ne’ebé iha dimensaun mundiál importante tebes atu bele partisipa rezolve rezolusaun konflitu, pas mundu ida mais amigavel no prosperu,” nia dehan.

Tanba ne’e, Tuir ministru haree pozisaun PR nian hanesan nasaun ki’ik maibé iha reperkusaun polítika globál iha reajustamentu Estadu superiór kona-ba nasaun ki’ik sira-ne’ebé sofre kona-ba direitu umanu, Estadu direitu, toleránsia.

“Ha’u hare Prezidente nia vizaun mais amplo iha kontextu polítika mundiál, ita Timor dehan lian ne’ebé kiik-oan sei halo lori mós mundansa boot iha mundu ne’e. Tanba ne’e, papel Timor nian iha mundu atu reprezenta no ita aproveita situasaun ne’ebé ita nia Xefe Estadu ho ninia figura ida-ne’ebé Laureadu Prémiu Nobel da Páz, papel nia halo ba kauza mundiál. Tanba ne’e, ami mós fó apoiu másimu ba deputadu sira-nia apoiu ba misaun ne’ebé ami hala’o, ami kumpre ami-nia dever ho responsabilidade tomak atu bele reprezenta Estadu Timor-Leste di’ak iha mundu,” nia hateten.

Entretantu, PN aprova proposta OJE 2024 ba Ministériu Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK) $30.279.565 iha faze espesialidade ho votu a-favór 45, kontra rua (2) no abstensaun 18.

Orsamentu ba MNEK hamutuk $30.279.565 ne’e hodi aloka ba saláriu vensimentu $15.299.361, bens no serbisu $13.980.204, transferénsia públika laiha, kapitál menór $1.000.000 no kapitál dezenvolvimentu laiha.

Tuir dokumentu livru proposta OJE 2024  planu asaun auál hosi MNEK prioriza programa polítika externa Timor-Leste ho nia sub-programa defende no promove interrese Timor-Leste iha rai-li’ur ho atividade ida, sub-programa koordenasaun asuntu bilaterál no multilaterál ho atividade ida, sub-programa kooperasaun rejionál no ASEAN ho atividade ida, sub-programa fasilitasaun no koordenasaun instituisionál iha ezekusaun polítika externa ho atividade rua, sub-programa reforsa no fortalese jesaun no reprezentasaun asuntu karáter multilaterál no rejionál ho atividade rua.

Sub-programa jestaun koordenasaun asuntu bilaterál ba ASEAN, Oseania ho atividade rua, sub-programa jestaun koordenasaun asuntu bilaterál Amérika, Europa no Afríka ho atividade ida.

Programa funsionamentu no dezenvolvimentu instituisionál ho sub-programa tolu no atividade neen.

Jornalista : Neslon de Sousa

Editór        : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!