SEESJTV husu superintendente 13 servisu ho responsabilidade
DILI, 13 marsu 2024 (TATOLI)—Sekretáriu Estadu Ensinu Sekundáriu Jerál no Tékniku Vokasionál (SEESJTV), Domingos Lopes Lemos, husu ba superintendente foun 13 ne’e servisu ho responsabilidade no tenke koopera ho sesante sira.
“Ohin, ita mai partisipa entrega servisu ofisiál hosi superintendente sesante ba foun hosi munisípiu sira hotu. Nune’e, ha’u dehan servisu ne’e todan, asume responsabilidade todan, ita tenke eleva ida-ne’e, hala’o servisu ho knaar ne’ebé mak iha tuir matadalan ne’ebé iha. Tanba Ne’e, presiza hotu-hotu kolabora ba malu, saida mak presiza atu halo la’o no importante mak kontinua tenke koopera malu ho di’ak,” nia hateten ba jornalista sira, hafoin partisipa entrega serimónia servisu ofisiál hosi superintendente sesante ba superindente foun, iha salaun INFORDEPE, Balide, kuarta ne’e.
Tanba ne’e, nia motiva superintedente sira-ne’ebé hanesan funsionáriu ne’ebé asume kargu xefia atu hatudu seiriedade servisu hodi hatudu rezultadu ba públiku.
“Ha’u motiva kargu xefia sira katak ho kna’ar foun ne’e tenke hatudu rezultadu ruma iha loron 120 nia-laran ba públiku. No, ha’u fiar katak sira sei kumpre no koopera ho sesante sira hodi kontinu servisu hotu-hotu ne’ebé mak la hotu iha sira-nia mandatu,” nia dehan.
Inspetora Jerál Ministériu Edukasaun (ME), Maria Manuela Gusmão, hateten servisu superitendente ne’e todan tanba hasoru ema ho ema no programa ne’ebé oioin, tanba
ba monitorizasaun no ba fiskaliza no halo auditoria katak servisu todan tebes no sira tenke prontu responsabiliza.
“Tanba sira-ne’e haree profesór sira halo kna’ar iha eskola, haree mós ba implementasaun konsensaun eskolár la loos, merenda eskolár la loos, eskola halo kobransa ba estudante nia inan-aman. Servisu hirak-ne’e todan, ne’ebé ha’u fó korajen tenke iha prontidaun, tanba ita atu hasoru ema ho ema,” nia dehan.
Inspetora ne’e hateten, problema ne’ebé mak boot liubá servisu superintendente foun sira mak tenke monitoriza konsensaun eskolár tanba utiliza fali buat seluk no tuir mai merenda eskolár nian no kontribuisaun inan-aman uza fali, entaun ho ida-ne’e hotu presiza iha korajen no prontidaun hodi hetan rezultadu.
“Problema ne’e ita identifika kuaze eskola hotu-hotu iha Timor-Leste. Ezemplu, osan konsensaun eskolár ne’e ita fó ba eskola sentrál sira mak jere depois fahe ba eskola filiál sira maibé ida-ne’e la akontese,” nia dehan.
Bainhira identifika problema ida hanesan ne’e, parte relevante sei fó sansaun maibé presiza halo monitorizasaun tan no identifika iha eskola ida-ne’ebé depois sei halo auditória hamutuk hafoin bele foti desizaun.
“Ida-ne’e minsitra mak sei fó sansaun ba ema-ne’ebé komete ne’e,” nia hateten.
Superitendente foun hamutuk 13 ne’e kompostu hosi feto na’in-rua (2) no mane iha na’in-12.
Superintendente sesante munisípiu Lautém, Jorge da Costa, hateten iha VIII Governu Konstitusionál ne’e servisu iha tempu ne’ebé defísil, buat hotu-hotu laiha maibé esforsu ho sakrifisiu no responsabilidade tomak konsege hatama relatóriu.
Tanba ne’e, husu ba superintendente foun atu kontinua buat balun ne’ebé deskobre no iha ona relátóriu no bele halo mudansa.
“Tanba tuir objetivu Ministériu Edukasaun katak kualidade edukasaun, ida-ne’e bele to’o. Kualidade edukasaun maibé orgaun tolu mak inspesaun rutina, inspesaun preventiva, no auditória, ne’e la fasil. Tanba, bainihira orgaun tolu mak la halo servisu ho di’ak mak ko’alia liafuan kualidade ho mamuk de’it,” nia dehan.
Tanba ne’e, nia husu Ministériu Edukasaun atu kontrolu másimu ba parte inspesaun nian bainihira iha kualidade edukasaun, tanba eskola lubuk ida mak profesór maiória ladún halo servisu ho di’ak.
Atu atinje servisu ho objetivu ne’edi’ak ba inspesaun mak presiza haree inspetór eskolár sira tanba iha kada munisípiu inspetór eskolár iha balun ne’ebé na’in-lima no iha balun ualu (8) ka hitu (7).
“Tanba ne’e, ha’u rekomenda Ministériu Edukasaun presiza aumenta rekursu inspesaun nian. Nune’e, sesante la halo di’ak karik foun sira mai ne’e halo di’ak liután,” nia hateten.
Reprezentante superintendente sesante sira rekomenda ba Ministériu Edukasaun katak atu apoiu másimu superitendente sira hodi garante kualidade edukasaun no husu ba inspetór jerál katak atu halo planu hodi tau orsamentu operasionál nian ba servisu inspesaun edukasaun munisípiu nian.
“Tanba iha ami-nia mandatu orsamentu operasionál nunka iha no ami nunka hetan, ho ida-ne’e difikulta tebes inspesaun nian iha munisípiu. Husu Ministériu Edukasaun presiza halo rekrutamentu ba rekursu hodi kompleta ba servisu inspesaun administrasaun nian iha munisípiu tanba to’o agora superintende sira la’o servisu mesak. Tanba durante ne’e ami mesak halo buat hotu tantu adminitrasaun, halo konseitu no tenke ba terrenu” nia dehan.
Rekomendasaun tuir mai mak Ministériu Edukasaun liuhosi Inspesaun Jerál tenke rekruta mós motorista tanba durante ne’e superintendente laiha motorista no superintendente tenke esforsu lori karreta mesak.
Agora atu ko’alia kona-ba estasaun servisu superintendente edukasaun munisípiu nian kuaze seidauk iha edifísiu própriu nune’e husu mós atu tau planu ba asuntu ne’e.
“Ami-nia rekomendasaun sira-ne’e hein katak inspesaun jerál bele konsidera no la’o tuir tanba servisu superintendente ne’e todan, rigorozu, no difísil tebes tanba buat hotu-hotu superintendente mak halo mesak. Nune’e, husu atu tau atensaun hodi bele iha kualidade edukasaun liuliu iha prosesu aprendizajen,” nia dehan.
Inspetór Manatuto laiha transporte
Diretór Servisu Edukasaun Munisípiu Manatuto, Patrício da Cruz Quintão, hateten inspetór eskolár iha munisípiu Manatuto ninia difikuldade mak laiha transporte ne’ebé atu uza ba halo monitorizasaun ba eskola sira.
” Daudaun ne’e iha maibé aat hotu ona tanba transporte tuan nian, maibé inspetór eskolár iha Laleia nian ne’e transporte laiha. Bainihira halo servisu monitorizasaun ba eskolár sira iha aldeia ka suku difikulta tebes,” Diretór Servisu Edukasaun Munisípiu Manatuto ne’e hateten ba Agência Tatoli liuhosi telefónika, kuarta ne’e.
Agora daudaun inspetór eskolár iha Manatuto hamutuk na’in-ualu (8), ba inpstór eskolárt ba ensinu báziku iha na’in-neen (6) no inspetór eskolár pre-eskolár iha na’in-rua (2).
Hosi inspetór eskolár na’in-ualu (8) ne’e, nia dehan, seidauk sufisiente tanba daudaun ne’e inspetór eskolár ba Eskola Sekundáriu Jerál no Ensinu Tékniku Vokasionál nian laiha.
Tuir informasaun ne’ebé sira simu katak Manatuto aumenta tan na’in-ida ba ensinu sekundáriu jerál no Tékniku Vokasionál, entauj ida-ne’e bele sufisiente ona maibé presiza fasilita transporte tanba distánsia eskola balun dook liu.
Nia hateten, aumenta inspetór eskolár mak uza nafatin transporte tuan, ne’e difikulta servisu tanba eskola pre-eskolár ne’e hamutuk 21, ensinu báziku iha 19, sekundáriu jerál ne’e iha hitu (7), inklui tékniku vokasionál tolu (3), no ida-ne’e la sura ho eskola filial sira.
Entretantu Inspetora Jerál Ministériu Edukasaun (ME), Maria Manuela Gusmão, hateten ME iha ona motorizada 86 ne’ebé sei atribui ba munisípiu hotu-hotu maibé presiza hein formalmente hosi Ministériu Edukasaun.
“Motorizada iha ona maibé ita sei hein ita-nia Ministra Edukasaun no Sekretáriu Estadu Ensinu Sekundáriu Jerál no Ensinu Tékniku Vokasionál, Domingos Lemos Lopes, hodi entrega formalmente, ” nia hateten.
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes
