PNUD hakarak kontinua apoia prosesu dezenvolvimentu sustentável iha TL

DILI, 13 maiu 2024 (TATOLI)– Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, segunda ne’e, hala’o sorumutu ho Residente Reprezentante Programa Dezenvolvimentu Nasaun Unida (PNUD) iha Timor-Leste, Katyna Argueta, hodi kona-bá oinsa bele kontinua atu hamri’ik hanesan parseiru hodi suporta prioridade Governu Timor-Leste iha prosesu dezenvolvimentu ne’ebé sustentável.
Iha biban ne’e, diskusaun foka liu ba area sira ne’ebé daudaun PNUD suporta hela ho Governu Timor-Leste, partikularmente halo inisiativu sira hanesan Dezentralizasaun, Reforma Justisa no Ekonómia Azul.
“Ami ko’alia kona-ba halo revizaun ba reforma sira ne’ebé Governasaun hakarak implementa durante mandatu no oinsa UNDP suporta esforsu sira ne’ebé halo ona husi autoridade nasional sira. Ami mós halo revizaun ba prioridade sira iha setor reforma justisa, ami ko’alia kona-ba Blue Economy inklui eforsu Timor-Leste nian adezaun ba ASEAN,” Katyna hatete ba jornalista sira hafoin ramata enokntru ho Xefe Governu
Biban ne’e, Primeiru-Ministru hato’o obrigadu ba PNUD ba suporta sira durante ne’e halo ona iha Timor-Leste no nia husu atu kontinua suporta prioridade hotu no issu importante sira ne’ebé lidera husi Governu Timor-Leste.
Rekorda fali katak iha loron 26 fulan-setembru 2023, Primeiru-Ministru Interinu, Mariano Assanami Sabino, selebra akordu ida ho Ajénsia Internasionál ba Programa Dezenvolvimentu Nasaun Unidas
(PNUD) kona-ba reforma judisiária iha Timor-Leste.
PNUD prontu nafatin ajuda Primeiru-Ministru, Vise-Primeiru Ministru, Ministru Justisa ho ministru relevante sira ne’ebé ho atividade sira ne’ebé PNUD apoia hela iha Timor-Leste.
PNUD mantein apoia atividade sira ba asesu justisa ho di’ak liu iha Timor-Leste.
PNUD mós kontinua tulun Timor-Leste iha reforma judisiária tanba ida ne’e kompromisu boot ne’ebé iha ona sira-nia programa no prontu atu apoiu iha área saida de’it mak Governu presiza atu aselera dezenvolvimentu Timor-Leste nian.
Antes ne’e, Governu Timor-Leste, liuhusi Sekretária Estadu Fortalesimentu Institusionál (SEFI) no Programa PNUD, iha loron 16 Abril 2015 asina akordu hodi apoia programa Diagnóstiká Nasionál no Institusional Nivél Lokál.
PNUD fó apoiu tékniku Fortalesimentu hosi péritu fortalesimentu institusionál nian no peritu diagnóstiku nasional hodi dezeña estratejia no konteúdu ba fortalesimentu no mós apoiu hodi dezeña metodoljia no instrumentu hodi implementa programa diagnóstiku nasionál.
Orsamentu ba koperasaun ne’e ho totál $500,000 mai hosi Orsamentu Jerál Estadu 2015.
Kunteúdu hosi kustu ne’e uza hodi hala’o ativadade programadu sira, ne’ebé refleta iha Dokumentu Programa Kooperasaun “Sub-National Governance and Development Programme, 2014-2018” entre SEFI ho PNUD, asina iha Juñu 2014.
Ho programa ne’e, bele garante katak bainhira implementa munisípiu iha 2018, pesoal sira sei jere no presta servisu ho maneira akuntavel, transparente no efisiente.
Iha tempu ne’ebá, Ministériu Estadu, Koordenador Asuntu Administrasaun Estado no Justisa Ministru Administrasaun Estatal, Dionisio Babo konsidera, akordu entre Governu Timor-leste no PNUD, nu’udar programa kuntinuasaun husi polítika V Governu, ne’ebé antes ne’e realiza tiha ona entre SEFI ho PNUD iha 2014, kona-ba harii kapasidade iha programa pre deskonsentrasaun.
Atu hamosu kapasidade administrativu no jestaun ne’ebé aliña ho sistema Governu efisiente, responsavél no efikaz ba boa-Governasaun hosi nivel nasionál to lokál.
PNUD sei kontinua atu hala’o ninia rede-servisu polítika globál no rejionál durante moris tomak, hosi programa ne’e, atu fornese koñesimentu no lisaun sira ne’ebé sei prova valór sira ba implementasaun efikás hosi reforma desentralizasaun nasaun ne’e ninian.
Planu Dezenvolvimentu Estratéjiku Timor-Leste ba tinan 2011-2030, aliña ho provizaun konstitusionál ba dezentralizasaun, liuhosi fortalesimentu Instituisaun Estadu sira, kria oportunidade ba partisipasaun demokratiku lokál.
Kompromisu ida-ne’e, refleta tiha ona iha programa dezentralizasaun tinan lima tuir mai, liuhosi estabelesimentu pelu-menus munisipiu lima iha tinan 2017 nia rohan.
Partisipa mós iha serimónia ne’e, Francisco Soares Burlaku, Diretora Interina UNDP reprezentante Governu no reprezentante seniór hosi instituisaun Estadu sira, inklui Parseiru ba Dezenvolvimentu no funsionáriu PNUD no organizasaun Nasaun-Unidas sira-seluk.
Notisia relevante: PNUD Apoia Millaun $1.8 ba PN Hodi Aselera Lei Podér Lokál
Jornalista: Hortencio Sanchez
Editór: Florencio Miranda Ximenes

