iklan

HEADLINE, POLÍTIKA

TL propoin ba ONU nomeia SBY  lidera “Komisaun ba Pás” solusiona krize militár Myanmar 

TL propoin ba ONU nomeia SBY  lidera “Komisaun ba Pás” solusiona krize militár Myanmar 

Imajen/Media GPM

DILI, 31 maiu 2024 (TATOLI)- Estadu Timor-Leste (TL) propoin bá Sekretáriu Jerál Nasaun Unidas (ONU), António Guterres, atu nomeia eis Prezidente Repúblika Indonézia (RI), Susilo Bambang Yudhoyono “SBY” lidera “Komisaun bá Paz”, hodi solusiona krize polítika no militár ne’ebé akontese iha nasaun Myanmar.

Tuir nota ne’ebé Agência TATOLI asesu katak proposta ne’e hato’o direta husi Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, hafoin partisipa abertura IV konferénsia internasionál kona-bá Estadu Illa Kiik Dezenvolvidu (SIDS) sira ho tema “Hamutuk Trasa Planu bá Prosperiedade Reziliente,” iha São João, Antígua no Barbuda, foin lalais ne’e.

Xefe Governu  ne’ebé akompaña husi Ministru Negósiu Estranejeiru no Kooperasaun (MNEK), Bendito dos Santos Freitas informa katak, Estadu Timor-Leste propoin nu’udár nasaun membru Association of Southeast Asian Nation (ASEAN) atu tuur hamutuk halo diálogu hodi fó solusaun bá kazu junta militár iha Myanmar.

Imajen/Media GPM

Antes ne’e Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta mós ko’alia ona ho líder másimu ONU, António Guterres kona-bá asuntu ne’e, nune’e iha oportunidade ida-ne’e Primeiru-Ministru reforsa de’it polítika Timor-Leste nian hodi hato’o bá líder ASEAN sira atu estabese akordu “P5” (five-point consensus).

Akordu “P5” ne’e líder sira iha ASEAN nian laran asina iha tinan 2021 no tenki implementa hodi hakotu problema étniku no junta militár ne’ebé to’o agora sei kontinua akontese beibeik.

“Ami-rua Prezidente Repúblika iha ona hanoin. Prezidente Repúblika ko’alia ona ho Sekretáriu Jerál ONU no ha’u mai ohin reforsa de’it katak, situasaun iha ASEAN ne’ebé akontese iha junta militár Myanmar nian, la tuir ona prinsípiu ASEAN nian. Ne’e mak ami-rua Prezidente sujere bá Sekretáriu Jerál ONU atu hili eis Prezidente Repúblika Indonézia, Susilo Bambang Yudhoyono bá ninia reprezentante iha Mynamar atu haree de’it bá polítika ne’e,” Xanana Gusmão hateten.

Estadu Timor-Leste propoin Susilo Bambang Yudhoyono tanba iha ninia polítika no esperiénsia uluk kedan hodi hakotu junta militár antes ne’e no konsege loke dalan ba Eleisaun Demokrátiku ida ne’ebé Aung San Suu Kyi mak manán.

ONU hili ona eis MNE Julie Bishop

Rona tiha pozisaun Timor-Leste nian, Sekretáriu Jerál ONU, António Guterres responde katak, ONU hili ona eis Ministra Negósiu Estranjeru, Julie Bishop maibé assuntu ne’e sei kontinua hala’o diskusaun kle’an.

Imajen/Media GPM

“Sekretáriu Jerál mós dehan sira hili tiha ona Julie Bishop. Ne’ebé, ami ko’alia, ami rua Prezidente Ramos-Horta fó-hanoin bá António Guterres atu hili Julie Bishop bá haree fali problema seluk ne’ebé la’ós fásil mós atu rezolve,” Xanana propoin tán.

Xefe Governu rasik aprezenta ona hanoin hirak ne’e ba líder ASEAN liu-liu Prezidente Repúblika Indonézia, Joko Widodo no Prezidente Rotativa ASEAN Laos, Sonexay Siphandone no líder ASEAN sira bainhira partisipa simeira ASEAN-Indonézia bá dala-43 iha edifisiu Plenary Hall, Jakarta Convention Center (JCC), iha 2023.

Antes ne’e, Prezidente Repúblika Indonézia, Joko Widodo alerta ona bá líder sira ASEAN nian atu hamutuk ho apoiu ONU nian, ajuda implementa lalais akordu “P5” mak hanesan; 1.) Hapara immediata violénsia iha Myanmar, 2.) Kria diálogu konstrutivu entre parte relevante sira, hodi buka solusaun pasífika iha Myanmar, 3.) Enviadu hosi ASEAN tenki fasilita prossesu mediasaun bá diálogu ho asisténsia hosi Sekretáriu Jerál ASEAN, 4.) ASEAN tenki fornese asisténsia umanitária liuhusi Sentru Asisténsia Humanitária bá Jestaun Dezastre – AHA-Center (sigla iha inglés) no, 5.) Enviadu Espesiál no delegasaun ASEAN tenki vizita Myanmar hodi hasoru-malu ho parte importante sira hodi solusiona problema hotu iha Myanmar.

País membru ASEAN nu’udár família boot ida, labele husik malu no tenki ajuda malu, bainhira nasaun membru ida ho nia povu hasoru konflitu hanesan kazu Myanmar nian.

Assuntu ne’e, Xanana aprezenta ona mós bá espesialista bá dezenvolvimentu rekursu umanu (ASEAN) Dr. Bob Aubrey atu apoia pozisaun polítika Timor-Leste nian hasoru insjustisa iha Maynamar no ezije restaura hikas órden demokrátiku.

Fundadór rekursu umanus ASEAN ne’e konsidera ezijénsia Estadu Timor-Leste atu lideransa ASEAN rezolve konflitu no krize polítika militár iha Myanmar refleta konsensu “five-point consensus” (P5) ne’ebé nasaun membru ASEAN deside, hafoin golpe militár akontese no to’o agora Myanmar la iha kompromissu atu kumpre.

Xefe Governu Xanana rasik hasoru-malu ona ho líder polítiku, sosiedade sivíl no povu Myanmar hodi husu apoiu Timor-Leste no nasaun ASEAN atu restaura pás iha Myanmar.

TATOLI

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!